Een leeghoofd loopt een blauwtje.

| 29 november 2017

“De monding van de Maas en de Rijn is een van de grootste delta’s van Europa. Met een ultramoderne haven in een dichtbevolkt stedelijk gebied. Door meer groen en natuur op, in en direct langs het water ontstaat een aantrekkelijk landschap: het getijdenpark. Voor alle bewoners en bezoekers van de regio, Voor de natuur. Voor een duurzame haven. Voor een toekomstbestendige regio.”
(intentieovereenkomst 16 maart 2015)

Zo is het doel van het programma Rivier als getijdenpark, waarvan ik vanaf nu programmamanager mag zijn, gedefinieerd. Een boeiende opgave! En, of het nu een programma, proces of project is, ik begin altijd met dezelfde stap. Ik wil, waar ik mee bezig ga, voelen, ruiken en op mij in laten werken. En ja, er is maar één manier om dat goed te doen. Dus voor mijn afspraak met opdrachtgeefster Alice nog even op pad naar enkele locaties binnen het programma: te beginnen bij het Quarantaine-eiland.

Deze plek schreeuwt om stilte

Aangekomen op de locatie ben ik even zoekende. Hier zou het enige natuurlijke strand van Rotterdam zijn? Over een boerderijachtig weggetje kom ik bij een poortje voorzien van een strandasbak en een bordje met de tekst strand. Een subtiele maar onmiskenbare aanwijzing dat het hier de toegang tot het strand betreft. Het pad volgend kom ik plotsklaps in een totaal andere wereld, een oase van rust. Alsof je Rotterdam en de haven ver achter je hebt gelaten. De omgeving raakt me! Het contrast tussen scheepvaart, havenkarakteristiek en een bijna idyllisch zandstrandje kan bijna niet groter zijn. Ik voel de bijna tastbare leegte! Hoewel de voetafdrukken bewijzen dat het strand zo nu en dan bezocht wordt, is er nu geen mens te bekennen. Wat een bijzondere plek zo zorgvuldig verscholen te midden van het karakteristieke havengebied. Een plek die schreeuwt om stilte, bezinning, diepe gedachten.

Dat effect is mogelijk nog sterker als ik een tweede project bezoek. De landtong Rozenburg die over een enorme lengte de Maas van Rotterdam tot aan Hoek van Holland doorklieft om aan het einde in een rotondeachtig kompas te eindigen. Vanaf daar niets dan zee voor je. Een voor veel 010-ers een onontdekt natuur -,en recreatiegebied. Ik zet de auto aan de kant en stap uit om het landschap op mij in te laten werken. Geen mens te zien en leegte voor me.

Het landschap als monochroom

Een gedachtekronkel vat wortel. In de westerse kunst is pas na pak weg de 16e eeuw het landschap als centraal thema gehanteerd. Tot dan toe moest er toch op zijn minst een figuurtje te zien zijn. Nadien is het landschap als centraal thema veel vaker toegepast. In ultieme vorm vinden we dat wellicht in het werk van Yves Klein. Een kunstenaar van Frans/Nederlandse afkomst die een belangrijk deel van zijn leven op zoek ging naar de ultieme kleur blauw om het zichtbare, maar ongrijpbare universum te vatten en zelfs te claimen. Hij componeerde onder meer een symfonie bestaande uit slechts 1 toon en vervaardigde schilderijen met slechts 1 intense kleur (een zgn. monochroom). Geen figuurtjes, het universum tot in ultieme eenvoud teruggebracht. Wat de schepper van IKB (International Klein Blue) gedreven heeft weet ik niet, maar ook hij moet uiteindelijk toch tot de ontdekking gekomen zijn dat een monochroom, dan wel een concert in 1 toon letterlijk te eentonig is. Dat de menselijke maat, nee de mens, ontbrak. De terugkeer van de mens in zijn kunstwerken was een feit. Zelfs de 1-tonige concerten werden opgeluisterd door naakte modellen die besmeurd met verf het lichaam over het canvas bewogen om zo kunst te scheppen.
Mijn gedachtekronkel onderstreept wat mij betreft de geformuleerde doelstelling van het programma rivier als getijdenpark. We gaan er iets moois van maken: Voor de burger, bezoeker, natuur, duurzame haven en toekomstbestendige regio!
Na deze bespiegeling snel terug naar het stadskantoor Rotterdam voor mijn afspraak. Als ik de lift uit kom en ze aan komt lopen zie ik tot mijn verbazing Alice gekleed in een fraai mantelpakje in de kleur ……… Ja u raad het al International Klein Blue.

Fred Bransen

Fred Bransen is als programmamanager ruimtelijke kwaliteit/consultant werkzaam bij adviesbureau Tauw