Kleur bekennen

| 20 juni 2018

Vele vlaggen wapperen  op het WK in Rusland, maar niet ons rood-wit-blauw. Naast de Nederlandse vlag heeft trouwens ook de Russische vlag deze kleurencombinatie. Niet toevallig. Bij veel vlaggen wordt gebruik gemaakt van de primaire kleuren rood, blauw en geel. Dat maakt dat de vlag door het sterke contrast duidelijk en sterk overkomt.

Kleuren zijn belangrijk in ons dagelijks leven.  Aan diverse kleuren wordt zelfs invloed op onze emotie en gedrag toegeschreven. Het ligt dus voor de hand dat ontwerpers van dit verschijnsel gebruik maken; of het nu een vertrouwenwekkend blauw logo of een schreeuwerig rode uitverkoopposter betreft, of een groen label om de duurzaamheid van een product te accentueren.

Heeft kleur invloed op ons gedrag in de buitenruimte?

Onlangs heb ik een ongevalletje gehad met als gevolg dat ik (hopelijk tijdelijk) fel licht minder goed kan verdragen als voorheen. Dus op naar de brillenzaak om een goede zonnebril aan te schaffen. Bij de brillenzaak heb ik door verschillende gekleurde glazen de wereld bekeken. Het bracht mij tot de vraag of de invloed van kleur in de buitenruimte daadwerkelijk invloed heeft op de emotie en gedrag van de mens. En, of ontwerpers hierin daadwerkelijk bewuste keuzes maken. De asfaltweg zwart, de betonstenen verharding heidepaars en de brievenbus rood. Veel kleurdeskundigen dichten kleuren eigenschappen toe die vervolgens door menig wetenschappelijk onderzoek weer naar het rijk der fabelen wordt verwezen. Het lijkt een kennisgebied waarin nog weinig is onderzocht.

Bij een inrichting voor mensen met een verstandelijke beperking begeleidde ik een sessie waarde kijken. Een methode om onder meer kansen en knelpunten in de buitenruimte zichtbaar te maken.  Hiertoe liep ik met de medewerkers van de instelling over het terrein. De beheerder van het terrein:

‘Kijk, dit vind ik een mooi voorbeeld van een goed ontwerp. Om aan onze bewoners extra duidelijk te maken waar men moet lopen, heb ik het voetpad in rood asfalt laten aanbrengen. Je moet weten: het is hier een groot terrein met allerlei voorzieningen die ook bevoorraad moeten worden.’

En, werkt het?, vraag ik aan de zorgbegeleidster.

‘Absoluut niet! Ik heb al meerdere malen meegemaakt dat de patiënten juist de weg op springen, luid roepend: ROOD! ROOD! Gevaarlijk niet op lopen.’

Het beteuterde gezicht van de beheerder sprak boekdelen. Duidelijk is dat het hier aangeleerd gedrag betreft en geen natuurlijk effect van de kleur rood. Het geeft echter wel aan dat kleur een bepalende factor in het ontwerp kan zijn.

Dan is het toch vreemd dat er op het gebied van kleur in Europa geen uniformiteit lijkt te zijn.

Een enkel voorbeeld. De meeste fietspaden zijn rood of grijs, tenzij ze groen (bijvoorbeeld in Straatburg, Frankrijk) of blauw (Denemarken) zijn. Uit onderzoek blijkt overigens dat blauw het veiligst is. Kleurenblinden kunnen het verschil tussen rood en grijs namelijk moeilijker zien. En ja, ook groen blijkt bij regen en schemer veiliger dan rood. Maar ja mooi rood is niet lelijk zullen we maar zeggen.

Nu blijkt Rotterdam ook nog te gaan experimenteren met een groen fietslint om de verschillen in snel en langzaam fietsverkeer beter te reguleren. Zou die keuze voor groen ontstaan zijn uit de gedachte dat groen rust uitstraalt en dus het tempo remt? Echter groen is ook de kleur van het (snelle) geld.

Of neem de prullenbakken. Alleen in Nederland heb ik zowat alle kleuren al gezien. Groen, grijs, blauw, roze, geel. Wat is daar de gedachte achter? Moeten ze de aandacht trekken (geel) of juist niet opvallen in de natuur (groen), zakelijkheid (blauw) of liefelijkheid uitstralen (roze). En is de inspiratie van de ontwerper op, dan wordt het vast een grijze.

Meer blauw op straat?

Naast blauwe fietspaden kwam ik een ander verschijnsel tegen. Blauwe schoolroutes. Een geweldig idee lijkt het. Blauw straalt kalmte, betrouwbaarheid en veiligheid uit. Gewaardeerde eigenschappen moet de ontwerper van schoolroutes in Nieuwegein gedacht hebben. Weer eens andere invulling van het credo: meer blauw op straat.

Ja, des te langer je er over nadenkt, des te meer vragen poppen op. Waarom is de middenstrook bij provinciale wegen groen en geen rood of blauw? Maar de allerbelangrijkste vraag is natuurlijk: hoe krijgen we bij het volgend WK meer oranje in de straat?

Fred Bransen

programmamanager ruimtelijke kwaliteit/consultant Tauw