Berlijnse volkswoede

| 21 februari 2019

Fors gestegen koopprijzen, een nijpend tekort aan betaalbare huurwoningen en buitenlandse beleggers die in hoog tempo woningen opkopen. Wie een tijdje niet in Berlijn is geweest, schrikt van de radicale omslag die Duitslands grootste woningmarkt in korte tijd heeft beleefd. Waar Amsterdam en Utrecht al decennialang met grote huisvestingsproblemen kampen, waren die tot tien jaar geleden in Berlijn ondenkbaar. Het verklaart de paniek die zich langzamerhand van de oosterburen meester begint te maken.

In 1998 kochten we zelf in het hart van het Oost-Berlijnse Prenzlauerberg nog een klein appartementje, uit liefde en fascinatie voor de stad. We waren blij dat de woningprijzen na jaren van achtereenvolgende dalingen stabiel waren geworden. Dan was de kans een stuk kleiner dat ons geld als sneeuw voor de zon zou smelten. Het waren de jaren dat Berlijn nog ‘arm aber sexy’ was en als een magneet kunstenaars en studenten aantrok die buiten de gebaande paden wilden leven.

’Waar een woningmarkt zo snel zo radicaal van karakter verandert, ontstaat radicaal verzet’

Arm is de stad nog steeds, maar na de kunstenaars kwamen de start up-techies met in hun kielzog buitenlandse durfinvesteerders en andere goed verdienende wereldburgers. Voor hen worden nu in de centrale delen van de stad vooral luxe appartementen gebouwd. De 500.000 Berlijnse huishoudens die van een minimuminkomen moeten leven, blijven aangewezen op de schamele 115.000 sociale huurwoningen van gemeentelijke woningbedrijven. De jaren dat die hun leegstaande woningen in minder populaire buitenwijken met weekendjes weg aan de man moesten brengen, zijn definitief voorbij.

Waar een woningmarkt zo snel zo radicaal van karakter verandert, ontstaat radicaal verzet. In Berlijn heeft dat de vorm aangenomen van een mogelijk Volksentscheid over de nationalisering van bijna 200.000 huurwoningen die nu nog in bezit zijn van een handvol commerciële verhuurders. Er moeten dit voorjaar nog 20.000 handtekeningen worden verzameld om het referendum mogelijk te maken. Maar gezien de woede onder de Berlijners lijkt dat slechts een formaliteit.

’Mogelijk nationalisering van 200.000 huurwoningen’

Het maakt beleggers en stadsbestuurders zenuwachtig, want een gewonnen referendum dwingt hen om een wetsvoorstel te maken waarin de onteigening wordt voorbereid. Dat de activisten niet kansloos zijn, bewijzen recente opiniepeilingen én de steun die een van de drie Berlijnse regeringspartijen al voor het initiatief heeft uitgesproken. De Groenen beraden zich als tweede coalitiepartij nog op hun positie maar koesteren eveneens sympathie voor de eisen in het referendum. Als juristen geen roet in het eten gooien, kan het ondenkbare zo misschien toch werkelijkheid worden. Eerder werd in de stad onder druk van een soortgelijk referendum het geprivatiseerde waterbedrijf door de gemeente teruggekocht.

Amsterdam en Utrecht zijn onvergelijkbaar met Berlijn. Ook de lokale woningmarkt zit er totaal anders in elkaar. Maar de frustratie over ellenlange wachtlijsten voor betaalbare huurwoningen en idioot dure koopwoningen is hier even groot als bij de buren. Het is een wonder dat de Dam en het Neude nog niet vol hebben gestaan met woedende burgers die harde maatregelen eisen van hun bestuurders. De Gele Hesjes-beweging is ook in het buitenland begonnen. Waait het verzet tegen de uitwassen op de woningmarkt dadelijk over uit Berlijn?

 

Jaco Boer
@jaco_boer