Omgevingsmanagement brengt projecten in stroomversnelling
Centrumroute Leiden nu wél gedragen

| 18 februari 2016

Na twintig jaar discussie over de bereikbaarheid van de Leidse binnenstad ligt er nu een gedragen nieuw herinrichtingsplan voor de drie kilometer lange centrumroute via de ‘beruchte’ Hooigracht en Langegracht. Vrijwel alle betrokkenen oordelen zeer positief over het proces dat leidde tot een haalbaar plan dat de kwaliteit én de bereikbaarheid van de binnenstad verbetert. Projectleiders Peter Heida en Jelle Postma leggen uit hoe politiek, ondernemers en bewoners voorzichtig weer vertrouwen kregen.

Vroeger beeld van de Langegracht (omstreeks 1930) Beeld Gemeente Leiden

Vroeger beeld van de Langegracht (omstreeks 1930)
Beeld Gemeente Leiden

Te vaak wordt gesproken óver de omgeving in plaats van mét de omgeving, met als gevolg een kloof tussen de politiek en de ambtenaren aan de ene kant, en bewoners en ondernemers aan de andere kant, constateert Peter Heida. De projectleiding van de Centrumroute deed er alles aan om belanghebbenden maximaal bij de planvorming te betrekken. Het werken van klein naar groot was een van de belangrijke uitgangspunten voor het proces. ‘Dat betekent eerst een goede band opbouwen met de voorzitters van de zes verschillende wijkverenigingen, bepalende individuele bewoners en belangrijke ondernemers langs de route. Pas daarna kun je verbreden naar klankbordgroepen per tracédeel. We sloten af met een algemene inloopavond.’

Verder speelt de houding van de projectleiding een cruciale rol om vertrouwen en goodwill te kweken.

‘Kweek vertrouwen en goodwill bij bewoners en ondernemers’

Op bezoek

Een bekende vraag voor iedere projectleider is of betrokkenen ook daadwerkelijk hun achterban vertegenwoordigen. Zo is het vaak lastig om de gemiddelde mening van winkeliers en ondernemers te peilen als ze niet verenigd zijn. In Leiden kregen alle ondernemers bezoek. Met de plannen onder de arm gingen gemeenteambtenaren de winkels en andere bedrijven langs om reacties op te halen. Uit aanvullende enquêtes bleek dat veel ondernemers eigenlijk helemaal geen moeite hadden met het verdwijnen van parkeerplekken, in tegenstelling tot het beeld dat ontstond door krantenkoppen. ‘Van deur-tot-deur en in gesprek gaan met zo veel mogelijk bewoners en ondernemers is heel belangrijk’, concludeert Jelle Postma, die de gemeenteambtenaren coachte. ‘En vervolgens moet je alle betrokkenen voortdurend op de hoogte te houden van het politieke proces. De projectgroep en de stakeholders deelden openlijk de wijze waarop ze de politiek probeerden te beïnvloeden.’

Bewoners en ondernemers wonnen op de inloopavonden informatie in en konden meteen ideeën inbrengen. Beeld Gemeente Leiden

Bewoners en ondernemers wonnen op de inloopavonden informatie in en konden meteen ideeën inbrengen.
Beeld Gemeente Leiden

Wederzijds inzicht

Bij het maken van de ontwerpen voor de Centrumroute was de inhoud leidend. Dit maakte dat bewoners en ondernemers voorstellen altijd concreet konden beoordelen en van commentaar konden voorzien. Heida: ‘Er is bewust juist níét gekozen voor een uitgebreide discussiefase over doelen, uitgangspunten, eisen, belangen en wensen. Vaak is hiervoor een lang proces nodig met als resultaat een vaag product. Veel betrokkenen haken dan af.’ Leiden koos voor de methode van ‘ontwerpend onderzoek’: het tegelijkertijd onderzoeken en ontwerpen met de kaart op tafel.

Door te werken met veel varianten en die varianten ook inhoudelijk te beoordelen, ontstond een goede dynamiek met de buurt, vindt Jelle Postma. Zo werd een oorspronkelijk kansrijke busbaan over de Langegracht op basis van inhoud uiteindelijk niet in de plannen opgenomen. ‘Uit verkeersberekeningen bleek duidelijk dat de bus op dit deel van het tracé voor de betrouwbaarheid net zo goed mee kon rijden met het overige verkeer. Dat scheelde een enorme aanslag op de kwaliteit van de openbare ruimte.’

 ‘Pas met ontwerpend onderzoek ideeën vanuit de omgeving in’

Gericht onderzoek

Alle thema’s werden tegelijk behandeld. ‘Dus niet eerst een verkeersontwerp met vervolgens een stedebouwkundig sausje erover, maar écht integraal ontwerpen’, benadrukt Peter Heida. ‘Er waren maar twee hoofdoelstellingen waar alles aan moest voldoen: een betrouwbare HOV-route en een ruimtelijke kwaliteitsverbetering. Verder is er alle ruimte geboden voor het uitvoeren van onderzoeken die aansloten bij zorgen van bewoners.

De reacties van alle betrokkenen waren zeer positief, zowel over het proces als over het inhoudelijke resultaat.

Van groot belang is een wethouder die écht gelooft in participatie. Wethouder Robert Strijk, van bereikbaarheid en binnenstad (D66), gaf als opdracht mee om een open goed participatieproces te doorlopen. Het plan moest ontstaan in echte samenwerking met de stad, binnen de kaders die vooraf werden meegegeven. Dat betekent dat de politiek en de organisatie bereid moeten zijn om veel tijd en energie hierin te investeren.

Ook is het belangrijk om wisselgeld te hebben. In dit geval was het mogelijk om meteen de ruimtelijke kwaliteit te verbeteren, wat betrokkenen als een groot pluspunt zagen. Niet iedereen kan het eens zijn met de uitkomst, toch is het proces door vrijwel alle betrokkenen als positief ervaren omdat de discussie goed is verlopen en de informatievoorziening op niveau was. ‘De bereidheid om tijd, energie en dus geld te investeren in participatie is cruciaal voor dit soort opgaven’, aldus Heida.

‘Van groot belang is een wethouder die écht gelooft in participatie’

Tot slot gaat er een meerwaarde uit van het werken in duo’s. Twee projectleiders, junior en senior, op zo’n opgave levert een kwalitatief beter proces op, is de stellige overtuiging van Heida. ‘Er wordt meer gespard, waardoor de kans op een tunnelvisie afneemt. Ook is kennisdeling, vervangbaarheid en zeker het snel kunnen reageren cruciaal bij de uitvoering.’

Nicolien van Eeden
Peter Heida en Jelle Postma zijn projectmanager bij VINU.

Dit is een verkorte versie van het artikel in ROm 1-2, februari 2016

Geen trambaan, maar HOV

Jarenlang stond de discussie over de Rijngouwlijn de ontwikkeling van de binnenstad van Leiden in de weg. Het plan om een tramlijn van Gouda via de binnenstad van Leiden naar Katwijk aan te leggen, leidde tot heftige discussie tussen voor- en tegenstanders. Zowel in de gemeentepolitiek als tussen overheden, burgers en ondernemers. Diverse malen wisselde het tracé en ontbonden en sloten overheden nieuwe bestuurlijke overeenkomsten. Actiegroepen leverden felle weerstand die doorklonk in de raadszaal. Al die jaren gebeurde er door de onzekerheid weinig aan het verbeteren van de bereikbaarheid en de kwaliteit van de openbare ruimte in de binnenstad. Eind 2012 stapte Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland af van het tramconcept en ontwikkelde een nieuw plan voor Hoogwaardig Openbaar Vervoer middels R-net buscorridors. Hiermee verdween een van de angels uit de discussie.

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *