Circulariteit: doen als Bob de Bouwer

| 20 augustus 2020

In de wandelgangen wordt er steeds vaker gepraat over circulariteit. Online verschijnen er talloze artikelen. Ook komt het steeds vaker op de (beleids)agenda te staan en gemeenten en overheden stellen circulaire ambities. Al staat het misschien nog in de kinderschoenen, het thema leeft. Wat dat betreft zijn we goed bezig!

Echter, in het werkveld zie ik nog veel overheden en organisaties worstelen. Het lijkt erop alsof we blijven hangen in het schrijven en moeite hebben om de ambities in praktijk te brengen. De vraag die we veelal aan elkaar stellen is ‘hoe’? En daar zit nou precies de crux: want om antwoord te krijgen op die vraag moeten we het juist gaan dóen.

Circulariteit gaat daarmee verder dan demontabel bouwen, hergebruiken van grondstoffen en het bedenken van nieuwe businessmodellen. Het vergt een totaal andere mindset en manier van werken. Zelf die circulaire bril op zetten en ervaren wat het betekent, in plaats van enkel bezig zijn met roadmaps, uitvoeringsagenda’s en actieplannen.

‘Zelf die circulaire bril op zetten en ervaren wat het betekent’

Maar hoe ziet zo’n circulaire bril eruit? Als je het mij vraagt is experimenteren in de praktijk de sleutel. Door te experimenteren en ontdekken loop je tegen dilemma’s, obstakels en beperkingen aan. Juist door dit te ervaren en zichtbaar te maken, kun je anticiperen. En bijvoorbeeld het stap voor stap aanpassen van beleid en regelgeving die de verandering van lineair naar circulair in te weg zitten. Leren door vallen en opstaan; dat is échte verandering.

Het vergt kwetsbaarheid om te zeggen dat je stappen wilt maken, maar nog niet weet hoe. Je moet ontdekken en fouten durven te maken. En dat is best lastig en spannend; helemaal in een traditionele omgeving waar we gewend zijn om beleid te schrijven, thema’s van tevoren uit te denken en daar vervolgens op te sturen. De grote vraag is wat mij betreft dus ook niet ‘hoe dan?’, maar eerder ‘durven we het anders te doen?’. Om als beleidsmaker in de rol van een Bob de Bouwer te kruipen en een (praktische) stap verder te gaan.

Gelukkig hoeven we de beleidsteugels niet direct volledig los te laten. We kunnen beginnen met kleine stapjes. Daarom ben ik een groot voorstander van proeftuinen. Dit kan bijvoorbeeld gaan om een bouwkavel, een stuk openbare ruimte of een buurtinitiatief. Door een project te definiëren als ‘circulaire proeftuin’ creëer je letterlijk ruimte om het anders te doen, buiten de bestaande kaders en regels om. Een voorbeeld waar we werken met zo’n proeftuin is die van DeltaWonen in Zwolle, waarin de ruimte wordt gegeven aan partijen om te ontdekken hoe je circulair bouwt. Hierdoor wordt de creativiteit en ambitie van de betrokken partijen volledig benut waardoor je echt kunt ontwikkelen.

Natuurlijk blijven beleid en financiële haalbaarheid belangrijk. Echter moeten we sturen op ambitie. Anders ontstaat er nooit vernieuwing. Om niet helemaal uit de pas te lopen, kan het helpen om een plafondbudget in te stellen en daarbinnen maximale ruimte te geven.

‘Juist in co-creatie leren we op een andere manier naar de wereld te kijken, grens- en sectoroverstijgend’

Door binnen die proeftuinen te sturen op ambitie in plaats van enkel te focussen op beleid, voorkom je dat vernieuwende en creatieve oplossingen direct worden doodgeslagen. Het gaat er dus om die stip op de horizon te zetten en vervolgens initiatieven aan te jagen. Neem als voorbeeld Circl, het circulaire paviljoen op de Zuidas. Zonder ervaring en exact te weten hoe, zijn we gewoon aan de slag gegaan met circulariteit. Dit alles was niet gelukt zonder ook te sturen op die torenhoge ambitie. Ik deed niks anders dan partijen en betrokkenen enthousiasmeren en uit hun comfort zone trekken om de ambitie waar te maken. Best een omslag vanuit een grote corporate organisatie als ABN AMRO, maar wel met succes! De opgedane kennis wordt weer gedeeld met andere partijen onder het mom van ‘right to copy’ en toegepast in andere projecten. Hierdoor vergroten we de duurzame impact.

We kunnen het niet alleen. Juist in co-creatie leren we op een andere manier naar de wereld te kijken, grens- en sectoroverstijgend. Overheidsinstanties, bedrijfsleven, kennisinstellingen en buurtbewoners. Samen bouwen aan die circulaire leefomgeving. Of zoals Bob zou zeggen: kunnen WIJ het maken? Nou en of!

Malu Hilverink, Over Morgen