De fontein: water of theater

| 11 april 2019

De fontein: water of theater

Enige tijd geleden besloten mijn partner en ik de kleinkinderen vanaf hun dertiende mee te nemen voor een weekendje weg. En zo komt het dat ons oudste kleinkind William als eerste mee mocht voor een stedentrip. Gezien zijn belangstelling voor geschiedenis viel de keus op Rome.

Boven aan Williams te bezoeken-lijstje prijkt uiteraard het Colosseum, met aanliggend het Forum Romanum en het Palatijn met de restanten van de  Aqua Claudia kwamen aan de beurt. Vol enthousiasme vertelde William ons over de functie van zo’n aquaduct. Hoe toen al sprake was van waterregulering om de stad te voorzien van vers fris drinkwater. Vele fonteinen werden via dergelijke aquaducten gevoed. Zo werd de Trevifontein, genoemd naar de samenkomst van een drietal wegen (tre via), lange tijd gevoed door de door Agrippa aangelegde Aqua Virgo (19 v.C.). Dit aquaduct is volgens de legende vernoemd naar een maagd die soldaten naar een bron met zuiver water leidde (afgebeeld op het rechter deel van de fontein). Het water in de Trevifontein heeft lang als het beste water van Rome te boek gestaan.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Als er een fontein is die de symboliek van water in al haar aspecten weergeeft, dan is het wel de Trevifontein. In het midden Oceanus met een rustig en steigerend paard, die de wisselende stemmingen van de zee uitdrukken. Links en rechts van hem beelden die respectievelijk gezondheid en overvloed symboliseren. Verder nog een voorstelling van de ontdekking van de bron en de aanleg van het aquaduct. Om de fontein is door middel van trappen een soort amfitheater gecreëerd. De fontein had dus een theatrale uitstraling en diende vooral om extra bewondering te scheppen voor natuur en natuurwetenschappen.

Water spuit uit monden, oren, borsten of geslachtsdelen

Een fontein als een theatervoorstelling, dat geeft je toch te denken. Hoe zit dat met fonteinen in het algemeen? Wat is er in de loop der jaren toch terecht gekomen van het openbaar drinkwater in de stad? Overal ter wereld zijn er fonteinen gebouwd, maar slechts een beperkt aantal heeft nog een functie als drinkwaterpunt voor de dorstigen. Veelal is het een pompeus bouwsel met allegorische beeltenissen, al of niet bedoeld om bescherming van heiligen te verkrijgen, dan wel een moralistische boodschap uit te dragen. Water is dan slechts een decoratief element dat spuit uit de mond, borsten, geslachtsdelen of ander lichaamsdeel van mens of dier. Natuurlijk het is fraai, het trekt toeristen aan en voegt iets toe aan de openbare ruimte. Maar gaat hier de verschijningsvorm niet boven het oorspronkelijk doel?

Gelukkig blijkt de Trevifontein bij nadere beschouwing niet alleen decoratief. Aan de rechterkant van de fontein is nog, weliswaar een klein, fonteintje aangebracht, waar men de lege flessen kan vullen of een slokje water kan nemen.  En die slokjes water nemen kan bijna niet genoeg plaats vinden.

Laat je niet flessen en tap aan de bron

Vlak voor ons vertrek naar Rome kwam in het nieuws dat uit een onderzoek van een zorgverzekeraar blijkt dat slechts 15 procent van de bevolking voldoende water drinkt. En dit heeft daadwerkelijk een behoorlijke invloed op onze gezondheid. Misschien is het u opgevallen dat er in dat kader een duidelijke trend aan de gang is. Op diverse plekken in Nederland schieten watertappunten als paddenstoelen uit de grond. De waterleidingbedrijven zijn hier veelal de initiatiefnemers van. Een geweldig goede zaak om de hoeveelheid plastic flesjes terug te dringen en daarmee bij te dragen aan de CO2-bestrijding . Want hoewel de grote PET-flessen nog wel statiegeld opleveren is dit bij de kleine flesjes niet het geval. En laat dat nu precies het formaat zijn dat je meeneemt op je wandeling.

 

Een ding moet mij daarbij wel van het hart. Niet alle nieuwe watertappunten blinken uit door vormgeving. Maar soms, heel soms loop je ineens tegen een watertappunt aan waar verschijningsvorm en functionaliteit hand in hand gaan. Zo kwam ik bij een bezoek aan Leeuwarden op de hoek van Tweebaksmarkt en de Oosterstraat een exemplaar tegen die enige bewondering afdwingt. Een waar kunstwerkje van de Smoel kunstwerkplaats, welke  evenals de Trevifontein een hulde aan water en natuur lijkt te brengen. Misschien geen trekpleister als Trevi, maar niettemin ….

 

 

 

Genoeg gefilosofeerd op het Piazza di Trevi. Tijd voor een ijsje van de chicste ijscozaak van Rome, Venchi. Een prachtige zaak waar de achterwand voorzien is van, hoe is het mogelijk, een enorme chocoladefontein. Ja fonteinen komen in vele vormen.
‘Prego’, zegt de dame achter de toonbank. ‘Amarene e pistacchio per favore’.

Fred Bransen
programmamanager ruimtelijke kwaliteit/consultant bij ingenieurs- en adviesbureau Tauw
fbransen@casema.nl