De klimaatmaatregelen in onze portemonnee

| 30 januari 2019

De VVD zet grote vraagtekens bij het eerder gepresenteerde Klimaatakkoord. Volgens Klaas Dijkhoff zijn ‘gewone mensen’ niet genoeg gehoord aan de zogenoemde klimaattafels. Als hij met ‘gewone mensen’ doelt op individuele burgers, dan heeft hij zeker gelijk. Op de deelnemerslijsten van de klimaattafels waar de plannen zijn gemaakt, vallen die inderdaad niet te bespeuren.

‘Ik maak een groot voorbehoud over hoe ver ik meega in dat polderproduct, als het gaat om de effecten op de portemonnee van gewone mensen,’ aldus Dijkhoff in De Telegraaf. Daarmee werpt hij een interessante discussie op. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) oordeelt immers dat de effecten van het Klimaatakkoord op de lastenverdeling, overheidsfinanciën en betaalbaarheid voor burgers überhaupt niet zijn te bepalen op basis van het akkoord zoals dit er nu ligt. Daarvoor moeten de afgesproken maatregelen eerst verder worden uitgewerkt. Door te wijzen op het maatschappelijk draagvlak voor een ‘eerlijke’ verdeling van lasten, voegt het PBL wel nog een nieuwe dimensie toe. De effecten in de portemonnee van burgers worden immers niet alleen bepaald door de hoogte van de kosten van klimaatmaatregelen, maar (vooral) door de verdeling van deze kosten tussen bedrijven en burgers.

’De belangen van bedrijven en huishoudens zijn nauw verweven’

Even wat cijfers op een rij. Het Klimaatakkoord heeft tot doel om de CO2-uitstoot met 55 procent te reduceren in 2050 en (als tussendoel) met 49 procent in 2030. In Nederland wordt ruim 50 procent van de CO2-uitstoot veroorzaakt door maar tien bedrijven: energiecentrales, Tata Steel, Chemelot, Yara en de raffinaderij van Shell. Samen stoten zij drie keer zoveel uit dan alle Nederlandse huishoudens samen. De belangen van bedrijven en huishoudens zijn nauw verweven. Bedrijven hebben kostwinners in dienst en huishoudens nemen op hun beurt energie af van centrales. Beiden zijn dus min of meer tot elkaar veroordeeld.

Bovendien ontbrak er nóg een groep aan de klimaattafels: de aandeelhouders van bedrijven. Geen onbelangrijke groep. Zo stemden de aandeelhouders van Shell vorig jaar nog een klimaatresolutie weg, waarin het olie- en gasconcern strengere milieudoelstellingen werd opgelegd. Pikant detail is dat aandeelhouder ABP, het grootste pensioenfonds van Nederland, zich destijds wijselijk onthield van stemming. Dat is pikant omdat het fonds ook de belangen vertegenwoordigt van burgers die voor hun pensioen – en dus hun portemonnee – afhankelijk zijn van het ABP. En dus van het rendement van Shell.

’Vermindering van de CO2-uitstoot is een eigen verantwoordelijkheid’

De politiek doet er verstandig aan om niet te verzanden in goed bedoelde pogingen om de spaghetti van belangen tussen burgers en bedrijfsleven te ontrafelen. Een ‘eerlijke’ verdeling van lasten tussen bedrijven en burgers is alleen mogelijk op basis van de werkelijke CO2-uitstoot. Wie niet voor de CO2-uitstoot wil betalen, moet minder uitstoten. Of het nu gaat om burgers of om bedrijven en hun aandeelhouders. Dat stimuleert innovatie op alle fronten en scheidt het kaf van het koren. Zo ziet Tata Steel best kansen om met een nieuwe technologie haar CO2-uitstoot bij het produceren van staal met 50 procent te verlagen. De vraag is alleen of deze technologie het daglicht gaat zien, wanneer de CO2-uitstoot niet zwaarder wordt belast. De overheid hoeft helemaal niet mee te betalen aan zo’n maatregel. Vermindering van de uitstoot is een eigen verantwoordelijkheid; voor burgers en bedrijven. Daar zal geen liberaal iets tegen inbrengen.

Renier Koenraadt

Renier.Koenraadt@Anteagroup.com