De machteloze boer

| 7 november 2018

Boeren krijgen van kinds af aan met de paplepel ingegoten dat ze zelf het beste weten wat er goed is voor hun land. Overheden en buitenlui kunnen van alles beweren, maar die staan niet in weer en wind op de akkers om een dreigende misoogst af te wenden. Ze hebben geen flauw benul wat er allemaal komt kijken bij het runnen van een agrarische onderneming. Dus laat de boer zijn ding maar doen, dan komt het wel goed.

Dat beeld van de selfmade agrariër ging voor mij al een aantal jaren geleden aan diggelen. Bij de uitbraak van de Q-koorts en de gekkekoeienziekte bleken agrariërs niet in staat om zichzelf en de samenleving te beschermen. De overheid kwam er aan te pas om een totale ontwrichting van het platteland te voorkomen. Tot woede van de sector zelf.

Met oog voor het karakter van de regio en vriendelijker voor dier en mens
Ik moest daar weer aan denken toen ik een verhaal schreef over burgerparticipatie en lokale omgevingsvisies. Op vier locaties in het land zijn boeren met omwonenden in gesprek gegaan over het landschap dat ze beheren. Gezamenlijk probeerden ze uit te vinden wat er zo uniek is aan hun streek en bij alle grote transities dus absoluut behouden moet blijven. Na enkele botsingen over te opzichtige schuren en verdwenen houtwallen bleken de partijen het eigenlijk wel met elkaar eens dat we op een andere manier met het landschap moeten omgegaan: met oog voor het karakter van de regio en vriendelijker voor dier en mens.

De boeren willen daar graag aan bijdragen maar voelen zich klemgezet door de Europese Unie en hun eigen vakorganisaties. Die hebben namelijk de wetten van de vrije markt heilig verklaard. Nu zijn er meer sectoren die zuchten onder het ‘juk’ van wereldwijde concurrentie op prijs, maar de landbouw is een geval apart. Boeren zijn verantwoordelijk voor het eten dat we op ons bord scheppen en beheren het landschap waarin we recreëren en op adem willen komen. We ervaren dagelijks de gevolgen van de opgelegde schaalvergroting en efficiency die ons megastallen en rechtgetrokken weilanden hebben opgeleverd.

Het ministerie van Landbouw predikt sinds kort het geloof van de  kringlooplandbouw
Kan het ook anders? Het ministerie van Landbouw predikt sinds kort het geloof van de  kringlooplandbouw. Boeren halen daarin zoveel mogelijk grondstoffen van eigen erf en streven naar een betere balans tussen mens, natuur en economie. De ideeën ogen sympathiek en moeten de komende tijd verder worden uitgewerkt en in praktijk gebracht. Maar zolang in Brussel de spelregels niet worden gewijzigd en LTO Nederland vooral inzet op schadebeperking van het neoliberale beleid zitten agrariërs gevangen in een systeem dat hen degradeert tot machteloze radertjes in een doordenderende machine. Met desastreuze gevolgen voor het landschap om hem heen.

 

Jaco Boer

@jaco_boer