De swap-fiets en lariekoek in De Groene

| 5 december 2019

Hij is een ontworteld stadsmens! Wie? De gebruiker van de swap-fiets. Althans volgens Pieter Lagerwaard in een artikel in de Groene Amsterdammer (augustus 2019). Toen Auke Kok vorige week in NRC Handelsblad een lans brak voor de swap-fiets als toonbeeld van dynamiek en vindingrijkheid van de stedelijke samenleving, ontstonden discussies op twitter en op de flexplekken van mijn werkgever over de luiheid van gebruikers van de swap-fiets en het in de kou laten staan van de authentieke fietsenmaker in de lokale economie.

Is de swap-fietser lui? Ik denk juist van niet. De jonge generatie stedelingen kan zich namelijk geen luiheid veroorloven. Het is een generatie die anders dan de vorige hun eigen werk moet zien te creëren. Daartoe is die aangewezen op creativiteit en interactie, op nabijheid van kennis, voorzieningen en diensten. Op veel contacten dus. In de Nederlandse steden die uitblinken door gebrekkig (onbetrouwbaar, traag, oncomfortabel, te druk) openbaar vervoer, is de jonge stedelijke generatie sterker dan ooit afhankelijk van de fiets. Dit is niet alleen vervoermiddel, maar vooral een onmisbare schakel in de bedrijfsinfrastructuur van de millennial. Je kunt je geen onbetrouwbaar barrel meer veroorloven, en dan is de tijd bij de fietsenmaker bovendien duur.

‘De fiets is een onmisbare schakel in de bedrijfsinfrastructuur van de millennial’

Daarbij komt dat de fiets meer dan voorheen, door beperkte stallingsmogelijkheden in of nabij de woning, gevoelig is voor vandalisme en slijtage als gevolg van overvolle fietsenrekken. Het is dan niet vreemd dat een bedrijf waar je een fiets kunt leasen en dat je garandeert dat jij op alle mogelijke momenten een betrouwbare fiets tot je beschikking hebt, hartstochtelijk omarmd wordt. Het is welbeschouwd een verdere stap in het monetariseren van het huishouden, een term die in de jaren ’80 van de vorige eeuw gemunt werd in de stadsgeografie.

En de lokale fietsenmaker dan? Is die niet de dupe van dat nieuwe product? Jazeker. Maar kennelijk heeft die zitten slapen. Net als de taxibedrijven die te hoop lopen tegen de disruptors in de taximarkt. Pas toen nieuwe platforms als Uber hun slag hadden geslagen, kwam het Amsterdamse taxibedrijf met een soortgelijke app op de markt. Luiheid! Te laat!

Er is overigens niks nieuws onder de zon. Zowel de swap-fiets als Uber zijn voorbeelden van creatieve destructie, een proces van voortdurende innovatie waarbij succesvolle toepassingen van nieuwe technieken de oude vernietigen. Creatieve destructie is volgens de econoom Schumpeter een noodzakelijk fenomeen dat welvaarstijging tot gevolg heeft.

De noodzaak van creatieve disruptie

Aan die welvaarstijging moet volgens het gros van de journalisten van de Groene Amsterdammer en vele sociale wetenschappers in de grote steden in ons land maar eens een halt worden toegeroepen: het kapitalisme is volgens hen immers in crisis. Een arrogante houding lijkt me. En bovendien niet waar. Volgens de invloedrijke kapitalisme-criticus Branko Milanovic is het kapitalisme als systeem allesbehalve in crisis. In zijn woorden wordt de wereld voor het eerst in de geschiedenis gedomineerd door één economisch systeem, het kapitalisme, dat nog nooit zó aanwezig was in ons leven van alledag. Het kapitalisme leidt onmiskenbaar tot meer welvaart; kijk naar China en Afrika. De gebrekkige herverdeling van die welvaart als gevolg van menselijk cynisme en wangedrag is wèl een probleem. Er is volgens Milanovic geen alternatief voor het kapitalistisch systeem! Wel voor de herverdeling van kapitaal en welvaart (zie zijn boeken Capitalism,alone en Global Inequality)

De swap-fiets en de Uber-app zijn kenmerken van het succes van het kapitalisme. Het uitpersen van Uberchauffeurs zijn uitwassen van egocentrisme, narcisme en cynisme van de leiding van Uber. Iets waarvan de Delftse oprichters van de swap-fiets niet beticht kunnen worden. De swap-fiets zien als “een symbool voor de groeiende ontworteling van de bewoners van Amsterdam”, aldus De Groene, is diplomatiek gezegd het kind met het badwater weggooien.

Als geograaf beoordeel ik het betoog van Lagerwaard overigens als volstrekte lariekoek.

Jos Gadet
J.Gadet@amsterdam.nl