Cultuurhistorische waarden van dammen en keringen geïnventariseerd
Deltawerken inspiratiebron voor integrale gebiedsaanpak

| 26 november 2014

neeltje jans 12aug10-12

De Deltawerken staan symbool voor de strijd van Nederland tegen het water. Toch zijn de dammen en keringen meer dan een waterbouwkundig hoogstandje. Met hun integrale ontwerp hebben ze een onuitwisbaar stempel op de zuidwestelijke delta gedrukt. Voor nieuwe projecten kan dat inzicht een belangrijke inspiratiebron zijn.

Erfgoed en ruimte
De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) werkt sinds 2012 vanuit de ‘Visie Erfgoed en Ruimte, Kiezen voor Karakter’ aan het verbinden van ruimtelijke veranderingen aan de identiteit van gebieden. De RCE zet graag haar kennis, menskracht en middelen in om de hedendaagse ruimtelijke opgaven samen met andere partijen vorm te geven. In ROmagazine doen we er dit jaar verslag van.

De Deltawerken zijn in binnen- en buitenland een van de belangrijkste iconen van de Nederlandse strijd tegen het water. Wie zich verdiept in de historie van dit civieltechnische hoogstandje, ontdekt dat het de regio veel meer heeft opgeleverd dan alleen de bescherming tegen overstromingen. Van meet af aan heeft de speciaal daartoe opgerichte Deltadienst de aanleg van de dammen, keringen en sluizen gecombineerd met de aanleg van nieuwe wegen en waterstaatkundige werken, en de inrichting van natuur- en recreatiegebieden. Ook werd de verzilting van landbouwgrond aangepakt en vond er een ingrijpende ruilverkaveling plaats. Zeeland raakte daardoor uit zijn isolement en ontwikkelde zich in de afgelopen decennia tot een geliefde vrijetijdsbestemming en productieve landbouwregio. ‘Met zijn focus op een integrale aanpak was de Deltadienst zijn tijd ver vooruit’, vindt senior adviseur architectuurhistorie Jacqueline von Santen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE).

Analyse
Samen met Rijkswaterstaat heeft de RCE onlangs onderzoek laten verrichten naar de cultuurhistorische waarden van de Deltawerken. Een belangrijke reden voor deze studie was dat dammen en keringen op de langere termijn mogelijk moeten worden aangepast om het hoofd te bieden aan een stijgende zeespiegel en hogere rivierafvoeren. De twee partijen willen zo meer inzicht krijgen in de kwaliteiten van de waterstaatkundige werken. Ze hadden eerder al met elkaar afgesproken om bij toekomstige ingrepen in afzonderlijke werken de cultuurhistorische waarden mee te wegen in het ontwerp- en besluitvormingsproces.

oosterscheldekering 11jun12-Loes de Jong-01Adviesbureau SteenhuisMeurs heeft zijn cultuurhistorische analyse en waardering van de Deltawerken inmiddels afgerond. Naast een heldere beschrijving van de kenmerken en waarden van de afzonderlijke elementen leggen de opstellers van het rapport veel nadruk op de interdisciplinaire manier waarop de Deltawerken tot stand zijn gekomen. Inzichten uit de sociale en planologische wetenschappen zijn gecombineerd met de kennis en technologische innovaties uit de waterstaatswereld. Samen met de integrale aanpak van verschillende opgaven in de zuidwestelijke delta heeft dat volgens het bureau geleid tot een ‘systematisch bouwwerk van weergaloze samenhang’.

Interdisciplinair
Mede-auteur van het advies Marinke Steenhuis ziet in die integrale en interdisciplinaire aanpak de belangrijkste opdracht voor bestuurders en ontwerpers die zich met de Deltawerken bezig houden. ‘Op dit moment overheersen in ruimtelijke projecten nog te veel de sectorale belangen van iedere partij.’ Het gaat er haar niet om dat alles bij het oude moet blijven. ‘De samenleving en de natuur zijn in beweging. Daar moet je op inspelen, maar respecteer als ontwerper wel de kwaliteiten waarmee een plek is vormgegeven.’ In algemene zin gaat het bij de Deltawerken dan om een goede afstemming van het ontwerp op de geomorfologie van het landschap en het ervaren van de overgangen tussen zee en land. Dat zou per kering of dam uitgewerkt moeten worden in een ‘nulmeting’ die de koers vastlegt voor toekomstige veranderingen aan het waterstaatswerk.

Jaco Boer

Het volledige artikel is te lezen in ROm 11, november 2014

Neem een abonnement op ROm
of bestel het nummmer (t.w.v. € 24,00) via info@romagazine.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *