Een plint met toekomst

| 7 oktober 2015

Veel winkelstrips in naoorlogse wijken hebben hun functie als ontmoetingsplek voor bewoners verloren. Met een andere invulling kunnen de plinten opnieuw het kloppend hart van de buurt worden. Ontwerpers, adviseurs en cultuurhistorici laten in een prijsvraag van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed zien wat daarvoor nodig is.

Toen de architecten Arjan de Nooijer en Ernst Haagsman met herbestemmingsexpert Sander Gelinck een plan bedachten voor de leegstaande winkelplinten aan het Utrechtse Herderplein, hoefden ze niet lang te zoeken naar een partij die daar een verbindende rol in zou kunnen spelen. ‘Veel MBO-opleidingen zitten dringend verlegen om stageplekken en praktijkopdrachten voor hun studenten. De kwakkelende winkelstrips in naoorlogse wijken kunnen een prima uitvalsbasis zijn van praktijkgerichte beroepsopleidingen die een centrale rol willen spelen in de buurteconomie’, legt De Nooijer uit.

Impressie en plattegrond van winkelstrip op het Herderplein in Utrecht. Beeld De Nooijer, Gelinck en Haagsman

Impressie en plattegrond van winkelstrip op het Herderplein in Utrecht.
Beeld De Nooijer, Gelinck en Haagsman

Wijkgedachte
Met hun idee om het middelbaar beroepsonderwijs in te zetten bij de herontwikkeling van naoorlogse winkelplinten won het drietal afgelopen zomer de prijsvraag Werk aan de winkel van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). De winkelstrips zijn in de jaren vijftig en zestig volgens de principes van de wijkgedachte ontworpen als het kloppend hart van de wijk. Bewoners deden er hun boodschappen, ontmoetten er andere bewoners en lieten hun kinderen er met leeftijdgenootjes spelen. In de afgelopen jaren hebben de plinten deze ontmoetingsfunctie verloren. Vertrouwde middenstanders trokken weg en nieuwe initiatieven kwamen moeilijk van de grond. De RCE vroeg afgelopen voorjaar daarom ontwerpers en cultuurhistorici op zoek te gaan naar nieuwe concepten waarin de winkelstrips opnieuw een belangrijke rol kunnen spelen in de wijk.

Van de 94 inzendingen die de RCE ontving, zijn er vijftien ideeën uitgewerkt en gebundeld in een inspirerende webpublicatie. In enkele gemeenten worden rond de inzendingen ook exposities en debatten georganiseerd. Senior-specialist wederopbouw en naoorlogse stedenbouw bij de RCE én jurylid Anita Blom is erg blij met de plannen waaraan vanuit verschillende disciplines is gewerkt. Ze tonen volgens haar duidelijk aan dat de plinten wel degelijk opnieuw als een centrale ontmoetingsplek in de wijk kunnen dienen. ‘In veel gevallen kiezen de inzenders voor een mix aan nieuwe voorzieningen. De monofunctionele opzet van de bestaande plinten wordt ingeruild voor diversiteit.’

Leer- en werkbedrijven
In het plan van De Nooijer, Gelinck en Haagsman voor het Utrechtse Herderplein is uitgegaan van een mix van educatie, ontmoeting, dienstverlening en bestaande of nieuwe winkels. MBO Midden Nederland speelt daarbij samen met de gemeente en de eigenaar van de winkelplint – woningcorporatie Mitros – de rol van initiatiefnemer en netwerkbouwer. Vanuit een gezamenlijke joint-venture die ook het vastgoed exploiteert, initiëren de partijen nieuwe leer/werkbedrijven in de leegstaande plinten, verzorgen theorie-onderwijs in een tot leslokaal omgebouwde winkel en bouwen een netwerk op met bestaande buurtbedrijven waar leerlingen stage kunnen lopen of praktijkopdrachten kunnen uitvoeren. Na een eenmalige investering vanuit een regionaal innovatiefonds voor het MBO moet de joint-venture na drie jaar zwarte cijfers schrijven.

De gemeente en de woningcorporatie staan positief tegenover het plan, vertelt Arjan de Nooijer. De onderwijsvernieuwing die het drietal heeft bedacht, vraagt wel om een cultuuromslag in het middelbaar beroepsonderwijs. ‘Daar ligt waarschijnlijk onze grootste uitdaging. In de afgelopen jaren zijn MBO-opleidingen juist zoveel mogelijk geclusterd in grote gebouwen buiten de wijk.’

Slimme combinaties

Van monofunctionele plinten naar diversiteit in functies

Waar in Utrecht één partij – het MBO onderwijs– als verbindende factor is geselecteerd, kiezen Mattijs van ‘t Hoff (Stipo), Gert Jan te Velde (Van Schagen Architecten) en architectuurhistorica Joosje van Geest bij hun plan voor de winkelstrip aan het Amsterdamse Confuciusplein voor meerdere nieuwe spelers en voorzieningen. Het drietal won er de tweede prijs mee in de ideeënwedstrijd van de RCE en ziet haar ideeën op korte termijn waarschijnlijk gerealiseerd. ‘Uit gesprekken met allerlei stakeholders in de buurt bleek er een grote behoefte aan informele ontmoetingsplekken en ruimten voor kleine bedrijven en kunstenaars’, vertelt Gert Jan te Velde. Gegeven algemene trends als de groei van het aantal zzp’ers en de toename van eenzame ouderen of kinderen met overgewicht kun je daar een slimme combinatie van maken.’

Inmiddels heeft zich een commerciële partij gemeld die de flat met de winkelplint wil kopen en de ideeën van het drietal wil uitvoeren. Het bedrijf is vooral ingenomen met de mogelijkheid om een deel van de winkelruimten aan de achterzijde van de flat om te zetten in woningen. Dat verkleint het verhuurrisico.

De voorzijde van de strip blijft in het plan gereserveerd voor publieksfuncties. ‘De nieuwe eigenaar ziet nadrukkelijk het belang van een goed functionerende plint. Het is aan de gemeente om ervoor te zorgen dat daarbij een goede balans tussen commerciële en maatschappelijke functies ontstaat’, stelt Te Velde. Als de bouwvergunning is goedgekeurd, kan er nog dit jaar met de vernieuwing worden gestart.

Jaco Boer

De RCE heeft alle ideeën voor de naoorlogse winkelstrips gebundeld in een gratis e-publicatie. Er zijn bovendien expositiepanelen beschikbaar. Meer informatie via: cultureelerfgoed.nl.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *