Erfgoed is altijd dichtbij

| 21 januari 2022

Aan het einde van het afgelopen jaar werd ik geattendeerd op een onweerstaanbaar berichtje over een lichtblauwe Lancia Fulvia. Normaliter hebben berichtjes over auto’s niet mijn speciale aandacht, maar sinds er bij de Open Monumentendag in Hilversum vijf jaar geleden ook wagens van weleer meededen, begrijp ik de liefde voor mobiel erfgoed veel beter.

De Lancia Fulvia werd ontworpen door Piero Castagnero en kwam in 1963 op de markt. Dit model maakte furore als raceauto door in 1972 de International Rally Championship te winnen. Dit zullen slechts de liefhebbers van de autosport weten, ik heb dit zojuist gegoogled … Eigenlijk was de auto ontworpen als een heel gewone straatauto.

De lichtblauwe Lancia Fulvia van de Via Zamboni

In de Via Zamboni in het stadje Conegliano (Veneto, Noord-Italië) deed een bijzonder exemplaar deze aanduiding eer aan. Een blauwe Lancia Fulvia stond namelijk sinds 1974 in die straat geparkeerd. De wagen was van het echtpaar dat de kiosk in de straat bestierde en werd door hen voornamelijk gebruikt om overgebleven kranten in op te slaan. Maar liefst 47 jaar stond deze blauwe Lancia op dezelfde plek gestationeerd en was zodoende onderdeel van het straatbeeld van de Via Zamboni geworden. Totdat de gemeente vorig jaar plannen ontwikkelde om het trottoir aan de zijde van de kiosk te verbreden ten koste van de parkeerplaatsen. Gevolg: de auto moest weg. Een hele generatie wist niet beter dan dat de auto daar altijd stond en was onbewust verknocht geraakt aan de aanblik van de lichtblauwe auto. Steeds meer inwoners en toeristen van het Italiaanse stadje maakten selfies met de Lancia en het verlies van deze lokale beroemdheid uit de straat was dan ook ondenkbaar. Dus kreeg de wagen een ereronde tijdens de autoshow van Padua en wordt hij nu gerestaureerd om vervolgens weer positie te nemen op een parkeerplaats verderop in de straat.

De Lancia Fulvia in de Via Zamboni in het stadje Conegliano (Veneto, Noord-Italië). Cultureel erfgoed

De buurt bepaalt wat erfgoed is

Door zijn lange aanwezigheid is de auto een icoon geworden voor de inwoners van Conegliano. De buurt heeft bepaald dat het erfgoed is. Daar is geen officiële status voor nodig! Grappig vind ik daarbij: ondanks dat het mobiel erfgoed is, hebben juist de beleving, de context en de vaste standplaats, ervoor gezorgd dat het object zo geliefd is geworden. Ik vind dit een prachtig voorbeeld van hoe dichtbij erfgoed is en dat je dit niet altijd realiseert totdat er iets aan de situatie verandert! Thijs van Mierlo van het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners (LSA) verwoordde dit heel mooi in de talkshow over het Verdrag van Faro Erfgoed en democratische vernieuwing: “Mensen benoemen het heel vaak niet als erfgoed, erfgoed is van ons allemaal, het zit in onze familiegeschiedenis, het zit in ons dagelijks gebruik van de openbare ruimte, in waar we naar school zijn gegaan, waar we naar de kerk zijn gegaan, in al dat soort plekken en speelt als een heel logische draad door het leven van mensen en van gemeenschappen.”

Het is volgens mij precies deze rode draad door het leven van mensen en (buurt)gemeenschappen die we meer zouden moeten volgen in de zoektocht naar een nieuw evenwicht tussen de geprofessionaliseerde erfgoedwereld en de burgers. Door steeds meer te vertrekken vanuit de buurt en de belevingswereld van de bewoners kunnen we samen vanuit gemeenschappelijke waarden en identiteit bepalen welke onderdelen van de geschiedenis we van belang vinden om zichtbaar en beleefbaar te houden. Zo brengen we het Verdrag van Faro, over de maatschappelijke en verbindende waarde van cultureel erfgoed, beter in de praktijk en komt de waarde van ons cultureel erfgoed voor de samenleving volgens mij het beste tot zijn recht.

Steeds  meer ‘Faro-fähig’

Ik verheug me dan ook erg op een nieuw jaar waarin we meer gaan experimenteren, meer stemmen zullen horen, meer zullen samenwerken en waarin we veel nieuw erfgoed zullen benoemen. Ik verheug me op een jaar waarin we steeds meer ‘Faro-fähig’ worden en veel meer samen gaan bepalen wat erfgoed is! Want status of geen status, voor de inwoners van Conegliano is hun oude auto een monument geworden; de blauwe Lancia Fulvia is erfgoed.

Door Hanneke Masselink-Duits, erfgoedadviseur bij The Missing Link. Als erfgoedadviseur zet zij zich in om het verborgen verleden beleefbaar en toegankelijk te maken, zodat we het erfgoed ook door kunnen geven aan volgende generaties.

Wil je het berichtje teruglezen over de auto die 47 jaar op dezelfde plek geparkeerd stond? Lees hier verder.

Kijk hier de hele talkshow: ‘Faro van verdrag naar praktijk erfgoed en democratische vernieuwing’ terug.