Erfgoed voor thuis

| 21 april 2020

Door de coronacrisis is de fysieke wereld waarin je je kunt bewegen even heel klein en zoveel mogelijk beperkt tot je eigen huis. En ineens woon je niet meer alleen in je huis, je werkt er, geeft er onderwijs, je sport er en recreëert daar ook. Veel van deze activiteiten voltrekken zich deels digitaal. Ja, zelfs op reis gaan en de toerist uithangen kan vanachter je laptop. Denk aan een virtueel bezoek aan het erfgoed van ’s-Hertogenbosch of Groningen dat kan gewoon! Zorgde de coronacrisis voor een heuse digitale revolutie, in de kunst en cultuursector is ‘ie al een poosje aan de gang en daar plukken we nu al wat vruchten van.

Het digitaliseringsbeleid binnen de kunsten stond een aantal jaren gelden bij veel instellingen nog in de kinderschoenen. Nieuwe digitale toepassingen kunnen kunstinstellingen juist helpen in hun kerntaken op het gebied van creatie, publieksbereik, educatie- en talentontwikkeling. De erfgoedsector heeft een belangrijke taak op het gebied van beheer en behoud van het nationaal erfgoed. In de afgelopen jaren heeft de sector grote stappen gezet op het gebied van digitaliseren en online verbinden van collecties, aldus Digitaal Erfgoed Nederland. Nu wordt duidelijk dat ook op het gebied van het gebruiken en toepassen van innovaties op het gebied van erfgoedbeheer en beleving veel is gebeurd.

Digitaal duiken in het verleden

Na al die werken quarantaine is je huiskamer inmiddels toch behoorlijk saai geworden en de inspiratie voor “Tussen Kunst en Quarantaine” al wat weggeëbd. Tijd om weer wat cultuur te snuiven! Voor het broodnodige escapisme kunnen we een digitale duik in het verleden nemen. Het Erfgoedhuis Zuid-Holland zorgde voor tips om met erfgoed de quarantaine door te komen; om erfgoed vanuit huis te bekijken, beluisteren of te doen. Voorbeelden te over: digitale rondleidingen door kerken, kastelen en bunkers zelfs tijdreizen is mogelijk. Virtuele roadtrips langs het Czaar Peterhuisje en de scheepswerven van 18e-eeuws Zaandam. Naast beleven kun je ook zelf bijdragen door te helpen met het ontsluiten van collecties en archieven online toegankelijk te maken door het project Velehanden.nl. Of meespeuren naar archeologische resten en grafheuvels via Erfgoedgezocht. (leuk weetje: deze week is de juniorversie gelanceerd). Gedigitaliseerd bronnenmateriaal maakt steeds meer burgerwetenschap, zogenaamde citizen science, mogelijk.

De verveling hoeft dus echt niet toe te slaan. Ook aan het thuisonderwijs wordt gedacht. Zo is er al een digitale scheurkalender met verhalen en verwerkingsopdrachten en ontwikkelde Landschap Erfgoed Utrecht een aantal inspirerende opdrachten voor thuis; “want erfgoed is overal, ook dichtbij huis.” En daar raakt digitaal erfgoed een mooie meerwaarde. Want de digitale transformatie borgt niet alleen het conserveren van collecties en het overdragen aan de volgende generaties. Het maakt toepassingen mogelijk die bijdragen aan de beleving van een plek, het vergroten van kennis over de geschiedenis, het bevorderen van cultuurparticipatie en het bereiken van nieuwe en meer diverse doelgroepen.

Anne Frank vlogt: Het Anne Frank videodagboek 

Een actueel voorbeeld hiervan is het videodagboek van Anne Frank. Om het leven van Anne onder jongeren wereldwijd onder de aandacht te brengen ontwikkelde Every Media in samenwerking met de Anne Frank Stichting het Anne Frank videodagboek: een online videoserie op YouTube die gebaseerd is op het dagboek van Anne Frank. Een dertienjarig meisje speelt Anne Frank en vertrouwt haar gedachten en gevoelens toe aan een videocamera. Het dagboek krijgt zo in een vijftiendelige serie vlogs een nieuwe vorm waardoor het belangrijke levensverhaal van het beroemde meisje hopelijk ook de jonge mensen van nu bereikt. De dagboeken van Anne Frank maken sinds 2009 uit van Unesco’s Memory of the World Register. Door het dagboek op deze manier beleefbaar te maken in een vorm die past bij deze tijd en bij jongeren die niet snel een boek lezen maar wel op sociale media video’s bekijken, komen ze toch in aanraking met haar verhaal en blijft de geschiedenis levend.

Digitale historische sensatie

Kan een vlog de ervaring van het lezen van het dagboek evenaren? En is een digitale rondleiding hetzelfde als daadwerkelijk een kerk bezoeken?

Volgens de Nederlandse Cultuurhistoricus Johan Huizinga is een historische sensatie ‘een onmiddellijk contact met het verleden, een sensatie even diep als het zuiverste kunstgenot, het gevoel dat je de waarheid beleeft door historie.’, een gevoel van verbinding met en verlangen naar het verleden. Of je eenzelfde mate van historische sensatie ook kunt ervaren door een digitale erfgoedbeleving, dat wil ik niet meteen beweren. Zo staat de bijzondere aanblik van een 9e-eeuws manuscript met een beeldgedicht van de Middeleeuwse monnik en geleerde Hrabanus Maurus tijdens de Otto de Grote tentoonstelling in Maagdenburg in mijn geheugen gegrift. Hoewel het fantastisch is dat manuscripten gedigitaliseerd beschikbaar zijn, kan digitaal bladeren door een handschrift daar niet aan tippen omdat je veel minder zintuigelijk waarneemt. Een 3D erfgoedbeleving daarentegen zorgt voor een ervaring die de realiteit veel dichter evenaart, je stapt even de geschiedenis in. Op het scheepswerfje in het 18e-eeuwse Zaandam kon ik de geur van gezaagd en verbrand hout bijna ruiken. Het verleden wordt daardoor heel tastbaar. Dat erfgoed digitaal zo wel héél dichtbij kan komen, dat is de laatste weken zichtbaar en voelbaar geworden.

Ik hoop dat ook na deze roerige periode kracht en meerwaarde van digitaal erfgoedbeleving erkend wordt. Het is belangrijk om hier de komende tijd in te blijven investeren, zodat de projecten en innovaties op het gebied van het gebruik van AI voor digitaal erfgoed en digitale erfgoedbeleving kunnen worden doorontwikkeld. Kom maar op met de nieuwe Nationale Strategie Digitaal Erfgoed*!

Digitaal erfgoed is niet alleen maar leuk, het zorgt ook voor grote maatschappelijke meerwaarde.

Eén ding is in ieder geval duidelijk geworden: om de verbindende kracht van erfgoed te ervaren hoef je voorlopig de deur nog niet uit.

Hanneke Masselink-Duits
H.Masselink-Duits@the-missinglink.nl

Tips om verder te lezen