Erfgoedgenieten

| 9 juli 2020

Cultuur is de zuurstof van de samenleving, zonder kunst en erfgoed verstikt zij.’ *

Afgelopen periode heb ik die zuurstof wel gemist. In de quarantaineperiode had ik veel minder toegang tot kunst en erfgoed en dat werd op den duur wel een beetje benauwend. Nu mogen we weer! In anderhalve-meter sessies kunnen we weer naar voorstellingen, concerten en tentoonstellingen en ook veel museumhuizen zijn heropend. We kunnen weer cultuur snuiven en meer genieten van ons erfgoed.

Post-corona perspectief

Musea, monumenten en kerken kunnen hun deuren opnieuw gastvrij openzetten. Als ik door Utrecht loop en de wapperende vlaggen van Kerken Kijken zie, denk ik terug aan mijn ‘kerkenzomers’. Als vrijwilliger voor Stichting Kerken Kijken Utrecht heb ik gegidst in vele Utrechtse kerken. Ik heb de meerwaarde, voldoening en verwantschap ervaren dat het contact met mensen oplevert vanuit de gezamenlijke inzet voor het erfgoed. De verbondenheid van het samen zorgdragen voor de openstelling van de kerk vond ik heel mooi. Gidsen in een kerk is voor mij: de geschiedenis van het gebouw uitdragen en verhalen vertellen. Maar wat mij vooral is bijgebleven aan de zomermiddagen in de kerk, waren de bijzondere ontmoetingen met de bezoekers. Zij wilden vaak ook hun verhalen delen of zochten een moment van bezinning. De kerk werd en was een beetje van ons allemaal.

‘De geschiedenis van het gebouw uitdragen en verhalen vertellen’

Er is hard gewerkt om te zorgen dat dit deze zomer weer mogelijk is. Na een stevige lobby is de sector monumentenzorg op de lijst met noodmaatregelen geplaatst en werd er vervolgens een protocol opgesteld ter bescherming en veiligheid van de medewerkers, vrijwilligers en bezoekers bij heropenstelling van monumenten. En nu is er een nieuwe monumentenlening! Veel eigenaren van monumenten die zijn opengesteld voor publiek hebben het moeilijk. De leenfaciliteit heeft als doel het sluiten van deze monumenten door de gevolgen van COVID-19 te voorkomen en continuïteit van openstelling, exploitatie en onderhoud te waarborgen. Het Nationaal Restauratiefonds heeft van de extra middelen voor de creatieve en culturele sector deze leenfaciliteit vormgegeven: ‘in het belang van de eigenaren, (toekomstig) behoud van de monumenten, de werkgelegenheid en uiteraard van iedereen die graag wil genieten van een monument.’ Wat corona betekent voor ons erfgoed en de monumenten kunnen we nog niet helemaal overzien, maar er begint zich wel langzaam een post-corona perspectief te ontwikkelen.

Gastvrijheid versus social distancing

Gastvrijheid en ontmoeten, daar draaide het voor mij om bij Kerken Kijken. Dat is bij nader inzien ook precies waar ik naar snakte in de tijd van social distancing tijdens de lockdown, ruimtes om te kunnen ontmoeten en beleven. Cafés, clubs, openbare bibliotheken, boekhandels, parken en kerken zijn plekken hier bij uitstek geschikt voor. Ze worden third places genoemd. Het is de plek waar mensen tijd doorbrengen tussen hun huis (hun ‘first’ place) en het werk (hun ‘second’ place). Deze third places zijn plekken waar echte ontmoeting kan plaatsvinden.

‘Third places zijn plekken waar echte ontmoeting kan plaatsvinden’

De term is oorspronkelijk bedacht door socioloog Ray Oldenburg om het soort sociale plekken te definiëren die bestaan naast de duidelijk afgebakende thuis- en werkplekken. Oldenburg noemt deze plekken als essentiële ankers van de gemeenschap omdat ze een brede, ongedwongen interactie faciliteren.

#Supportyourlocals & #supportourheritage

Monumenten die publiek toegankelijk zijn en maatschappelijke functies hebben fungeren vaak als deze zogenaamde third places. Veel culturele instellingen en ontmoetingsplekken zijn immers gehuisvest in gebouwen met erfgoedwaarden. Ook kerken die geen religieuze functie meer uitoefenen worden vaak getransformeerd tot multifunctionele ontmoetingscentra. Veel kerkbezoek komt niet langer voort uit religieuze overtuiging, maar is sociaal cultureel gemotiveerd; geen kerkdienst bezoeken, maar een herbestemd godshuis. Dit noemde ik eerder het ‘nieuwe kerken’.

‘Laten we deze zomer de tijd nemen voor het nieuwe erfgoedgenieten’

In deze laatste blog voor het zomerreces maak ik van de gelegenheid gebruik om een oproep te doen. De anderhalve meter samenleving zorgt voor unieke omstandigheden om kunst, cultuur en erfgoed te kunnen bezoeken. Het is een kans om er met kleine groepjes mensen, exclusiever gebruik van te maken. En een kans om, in navolging van de lokale (horeca) ondernemers #supportyourlocals, de monumenteneigenaren en exploitanten een hart onder de riem te steken en te zorgen dat ze nog inkomen genereren dit seizoen, zodat ook zij meer kans hebben om de crisis door te komen. Ik pleit voor #supportourheritage! Laten we deze zomer, met inachtneming van alle maatregelen, de tijd nemen voor het ‘nieuwe erfgoedgenieten’! Zo kunnen ze plekken van betekenis blijven, de ankers en bakens van onze gemeenschap vormen, waar mensen kunnen ontmoeten, verblijven en bezinnen.

Ik wens u veel erfgoedgenietmomenten!

Hanneke Masselink-Duits

Meer weten en verder lezen:

  • Citaat uit: Advies Raad voor Cultuur; Cultuur dichtbij en dicht bij cultuur
  • Nieuwsgierig naar museumhuizen?
  • Het protocol voor openstelling van monumenten vind je hier
  • Nieuwe leenfaciliteit voor opengestelde monumenten van het Nationaal Restauratiefonds
  • Ook kerken kijken en luisteren in Utrecht https://kerkenkijken.nl/
  • De definitie Third places is een term die oorspronkelijk is bedacht door socioloog Ray Oldenburg om het soort sociale plekken te definiëren die bestaan naast duidelijk afgebakende thuis- en werkplekken. In zijn boek ‘The Great Good Place’ (1989) noemt Oldenburg deze plekken als essentiële ankers van de gemeenschap omdat ze een brede, ongedwongen interactie faciliteren. 
  • Het ‘Nieuwe Kerken’ beschreef ik in deze blog
  • Met dank vaan Laurie Kamerling-Hagens die de term ‘het ‘nieuwe erfgoedgenieten’ bij mij introduceerde ; zie post van Laurie Kamerling- Hagens op LinkedIn 3 weken geleden:

Het nieuwe #Erfgoedgenieten
Mijn eerste terras bezoek was op #Kasteel #HeeswijkDinther, weg uit het Corona isolement ! In deze tijd is een bezoekje aan #erfgoed de moeite waard. Geen grote groepen mensen, alle tijd om van al het moois te genieten.