Flarden: een Berlijnse overpeinzing

| 15 november 2017

Berlin ist arm, aber sexy”, pronkte de flamboyante oud-burgemeester Klaus Wowereit van Berlijn ooit over de hoofdstad van Duitsland. Inderdaad, de Pruisische metropool trekt vanwege dat laatste duizenden hoog opgeleide jongeren vanuit Europa en zelfs de V.S, maar ook veel beduidend minder hoog opgeleide Europeanen uit het Oosten.

Het is een magneet die vanwege zijn rijke geschiedenis (wereldoorlogen, Koude Oorlog, die Mauer, talloze cultuurpodia, van oudsher tolerante bevolking) de laatste 25 jaar meer dan een miljoen nieuwkomers heeft begroet. Nieuwkomers, die bovendien gemakkelijk aan een woning komen. Dat laatste is gek voor een wereldstad.

Gek is ook dat er bijna geen banen zijn: De Amerikaanse econoom Moretti verbaast zich daar ook over: “Berlin has so far failed to attract a solid economic base”! Berlijn is in veel zaken de uitzondering die de regel bevestigt, maar miraculeus blijft het toch. Toerisme is een van de weinige bronnen voor banen. Maar net als in andere wereldsteden, dáár stelt de jonge bevolking zich massaal tegen teweer.

In Die Zeit van 2 november werd de actuele situatie in Berlijn lichtvoetig beschreven. De bergen afval en schulden worden elke dag hoger, het stadsbestuur functioneert niet meer (‘software problemen’), de nieuwe luchthaven zal wellicht nooit geopend worden, een overlijdensakte laat soms dagenlang op zich wachten. De bevolking heeft het gevoel dat het stadsbestuur haar veracht, en omgekeerd. De auteurs vergelijken Berlijn met een woongemeenschap: de afwas stapelt zich op tot aan het plafond, waarover avond aan avond gediscussieerd wordt wie nu de afwas moet doen. Eindresultaat: niemand doet de afwas.

Als een U-Bahntraject vanwege onderhoud enkel dagen of weken buiten bedrijf is, dan gaat de Berlijner er zonder meer vanuit dat de straat waarover het vervangend vervoer zou moeten rijden, ook is opgebroken. Niet zelden is de mededeling van het Berlijnse vervoerbedrijf (BVG) “het vervangend busverkeer te mijden”.

Schoolplicht? In Berlijn is dat  zoals heel veel zaken, “een mooie theorie”. Het aantal drop out’s in scholen neemt elk jaar toe, terwijl toch de schoolcijfers stijgen!? Een gevolg van het continue verlagen van de eisen, aldus de auteurs.

Berlin ist eine Heimat fur Heimatlosen”. Altijd geweest. Nu nog sterker. Alle Berlijners zijn dol op hun stad. Ze willen er niet (meer) weg. Maar waar hoofdsteden een substantiële bijdrage leveren aan het bruto nationaal product (BNP), is Berlijn de enige hoofdstad in Europa wier verdwijnen het BNP van haar land flink zou doen stijgen. Dit is het slotakkoord van de schrijvers van het prachtige artikel waaraan in boven staande slechts enkele passages ontleend zijn.

Door toeval ben ik na het lezen van het artikel binnen korte tijd in enkele Nederlandse steden geweest (Maastricht, Nijmegen, Rotterdam, Utrecht en natuurlijk Amsterdam). Waalsprong, schaalsprong, toeristenboom, overvolle treinen, bussen, metro. Berlijn liet me bij die bezoeken niet los. Groeit de snelheid van stedelijke ontwikkelingen bewoner zowel als bestuurder niet boven de pet?

Een pleidooi tegen de groei van de stad? Nee, zeker niet! Maar wel een beroep op het aanpassingsvermogen van bestuurders en burgers. Anders bijten we ons in de staart.

Jos Gadet

Hoofdplanoloog gemeente Amsterdam