Het gaat niet om erfgoed…

| 9 november 2017

Op mijn visitekaartje staat dat ik Programmaleider Visie Erfgoed en Ruimte ben. Om precies te zijn ben ik Programmaleider Visie Erfgoed en Ruimte bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Mijn opdracht gaat, kort samengevat, over alles, in heel Nederland. Er is namelijk overal in Nederland erfgoed. En ruimte. Omdat heel Nederland met mensenhanden is gemaakt. En alles in Nederland wel eens keer op de schop is gegaan, en ook weer opnieuw op de schop zal gaan. Dus is er van elke plek in Nederland een verhaal te vertellen over hoe die plek zo geworden is als die nu is en waarom.

Als het aantal keer dat een woord genoemd wordt, leidend is voor het belang ervan, dan kunnen we gerust stellen dat erfgoed in mijn werk erg belangrijk is. En dat is natuurlijk zeker zo. Als ik naar het landschap om mij heen kijk, dan word ik altijd geraakt door het verhaal dat erachter zit. Nederland is geen onbeschreven blad. Elke centimeter heeft een verhaal, een tijdlaag, een verleden.

Tot zover. Maar eerlijk? Ik ben niet bang dat ons erfgoed verloren gaat. Sterker nog: ik ben ervan overtuigd dat ingrepen vaak noodzakelijk zijn. Zodat we droge voeten houden of meer duurzame energie produceren. Elke ingreep die wij nu doen, voegt een nieuwe laag toe aan het verhaal van Nederland. En alle ingrepen die onze kinderen doen ook weer.

Mijn werk gaat eigenlijk helemaal niet over erfgoed. Het gaat over ruimtelijke kwaliteit. Het is mijn opdracht en ambitie om iedereen die een nieuwe laag aan het verhaal toevoegt, eerst achterom te laten kijken. Naar het verhaal van de plek. Want pas als je weet waar je vandaan komt, weet je hoe je een zinvolle en herkenbare betekenis toevoegt aan het landschap. En natuurlijk wil ik daarover van gedachten wisselen met verwanten die erfgoed een warm hart toedragen. Maar ik wil meer. Ik wil het gesprek voeren met de projectleider dijkversterking, de opdrachtgever voor het nieuwe windmolenpark, de waterschapper die over bodemdaling nadenkt, de gemeenteambtenaar die een omgevingsvisie opstelt en de corporatiemedewerker die de huizen energieneutraal gaat maken.

Ik wil met hen praten over terugkijken. Omdat die waterschapper niet de eerste generatie is die met bodemdaling kampt, omdat die projectleider niet de laatste zal zijn die de dijk versterkt, omdat die opdrachtgever een land kan zien waarin velen vóór hem ook een energielandschap maakten. Met hen wil ik achterom kijken.

En daarna, als we allemaal weer weten waar we vandaan komen, waar we staan en wat het verhaal achter de plek is, dán kijken we vooruit. Dan maken we plannen, voorwaarts mars! Dan maken we nieuwe energielandschappen, nieuwe agrarische landschappen, nieuwe ingenieurswerken.

Kijkend naar mijn visitekaartje, komt het woord erfgoed misschien het meeste voor. Maar het is het woord ruimte dat voor mij het zwaarst weegt.

Josje Schnitzeler

Josje Schnitzeler is Programmamanager Visie erfgoed en ruimte bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed