Adaptation Futures 2016
Klimaatadaptatie van weginfrastructuur in vier Noord-Europese landen

| 24 mei 2016

 

Klimaatverandering heeft potentieel grote gevolgen voor transport en weginfrastructuur. Door tijdig en slim maatregelen te nemen zijn de gevolgen en de kosten van maatregelen beheersbaar. Een optimale aanpak houdt rekening met de omgeving en is gericht op alle transportmodaliteiten. Mede door internationale samenwerking en uitwisseling zijn voldoende instrumenten en voorbeelden beschikbaar om adaptatie adequaat aan te pakken.

Overstroming snelweg bij Kopenhagen, juli 2011. Søren Bendtsen

Overstroming snelweg bij Kopenhagen, juli 2011. Søren Bendtsen

Wat betekent klimaatverandering voor weginfrastructuur? Gaat het asfalt smelten als het warmer wordt? Kunnen onze beweegbare bruggen wel blijven draaien als de temperatuur stijgt? Ontstaan er gevaarlijk grote plassen water op het wegdek als het hard gaat regenen?

Tijdens Adaptation Futures 2016, begin mei, presenteerden de klimaatspecialisten van de wegbeheerders van Nederland (Rijkswaterstaat), Denemarken (Danish Road Directorate), Noorwegen (Norwegian Public Roads Administration) en Duitsland (Federal Highway Research Institute) hun aanpak van klimaatadaptatie van wegen. Die aanpak, waarbij rekening wordt gehouden met de omgeving en met andere transportmodaliteiten, is een voorbeeld voor collega-wegbeheerders over de hele wereld.

Langetermijndenken

Om onnodige en ongecontroleerde schade aan infrastructuur in de toekomst te voorkomen, zijn adaptatiemaatregelen noodzakelijk. Ze zijn vaak no regret, omdat effecten als extreme regenval nu al voorkomen, benadrukt Kees van Muiswinkel, klimaatspecialist bij Rijkswaterstaat. ‘Neem het Kleinpolderplein, daar is in 2015 tot tweemaal toe – gelukkig buiten de spitstijden – door een extreme bui een onaanvaardbare hoeveelheid water op de weg komen te staan. Als we de nodige maatregelen nemen op een moment van nieuwbouw of reconstructie kunnen we de meerkosten beperken. Uit onderzoek weten we namelijk dat de baten, bijvoorbeeld in termen van vermeden schade, ruim opwegen tegen de kosten van adaptatiemaatregelen. Dat vereist wel langetermijndenken.’

Ruimtelijke maatregelen verminderen kwetsbaarheid voor overstromingen

Het gaat behalve om schade aan de weg zelf om economische schade die kan ontstaan als het verkeer wordt gehinderd of als delen van Nederland niet of slecht bereikbaar zijn over de weg, legt Van Muiswinkel uit. Denemarken, Duitsland, Noorwegen en Nederland hebben in het verband van de Conference of European Directors of Roads (CEDR) onderzoek laten doen naar dit thema. Het onderzoek heeft concrete instrumenten opgeleverd om klimaatinformatie geschikt te maken voor wegbeheerders, methodes om kwetsbaarheid en risico’s te bepalen, en een overzicht van mogelijke adaptatiemaatregelen. De recentelijk uitgebrachte call van CEDR is gericht op toepassing in de praktijk van dit soort instrumenten .

Blue spots

In Denemarken zijn – net als in Nederland – ‘blue spots’ geïdentificeerd: locaties die kwetsbaar zijn bij extreme regen of zeespiegelstijging. Door klimaatverandering zal het aantal blue spots toenemen. Tenminste, als er geen maatregelen worden genomen. Het Deense onderzoek heeft geleid tot het ontwikkelen van het Blue Spot-model, dat nu bij wegontwerp, realisatie en onderhoud van wegen systematisch wordt gebruikt. Dat betekent dat rekening wordt gehouden met water- en milieubelangen, en per locatie wordt onderzocht hoe de kwetsbaarheid voor overstroming kan worden verminderd, bijvoorbeeld door de aanpassing van ontwerp en het beheer. Dat is nodig, want rondom Kopenhagen ontstond in 2011 nog bijna een miljard euro schade bij een extreme bui.

Mogelijke toename aantal Blue Spots door klimaatverandering op Nederlandse hoofdwegen Beeld Deltares/Rijkswaterstaat 2012

Mogelijke toename aantal Blue Spots door klimaatverandering op Nederlandse hoofdwegen
Beeld Deltares/Rijkswaterstaat 2012

Duitsland heeft daarnaast een programma ‘Aanpassing van weginfrastructuur aan klimaatverandering’ ontwikkeld, zodat adaptatie bij onze oosterburen een vast onderdeel van het wegenbeheer wordt. Na het identificeren van kwetsbare onderdelen en van mogelijke adaptatiemaatregelen wordt met behulp van een softwaretool de doelmatigheid van die maatregelen gewogen, zodat prioriteiten kunnen worden gesteld.
Vanuit de wetenschap dat klimaat effect heeft op het vervoersysteem als geheel, werkt het Duitse ministerie van Transport en Digitale Infrastructuur ook aan een methodiek om risico’s en mogelijke maatregelen te analyseren voor de verschillende vervoersmodaliteiten tegelijk.

Integraal

Noorwegen heeft inmiddels de nodige ervaring met adaptatie van de weginfrastructuur, waarbij rekening moet worden gehouden met verschillende belangen en de uitdagingen die het Noorse landschap en het klimaat bieden. In Noorwegen neemt bijvoorbeeld het probleem van aardverschuivingen sterk toe. Door die aardverschuivingen en overstromingen worden de gevolgen van een inadequate ruimtelijke ordening zichtbaar, en daarmee het belang van het vroeg in het proces meenemen van klimaatadaptatie. De Noren hebben het belang onderkend van een goede samenwerking met belanghebbenden in een gebied en van een goede kosten-batenanalyse bij investeringen in waterafvoer. Kleine fouten kunnen stroomafwaarts ernstige schade opleveren, en daarom moeten over de verrekening van kosten en de verantwoordelijkheden van verschillende partijen goede afspraken worden gemaakt.

In eigen land komen de adaptatiemaatregelen voort uit het Nederlandse klimaatbeleid, vastgelegd in onder andere de Klimaatagenda, de Nationale Adaptatiestrategie en de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie. De belangrijkste uitdaging is om bij het ontwerpen, bouwen en onderhouden van infrastructuur de verbinding te leggen met ruimtelijke ordening en andere belangen rond de weginfrastructuur.

Van Muiswinkel noemt de adaptatiestrategie voor het Botlekgebied een goed voorbeeld van deze geïntegreerde aanpak. Deze casus laat de samenhang zien tussen de aanpak voor de weginfrastructuur en die voor de industrie en andere infrastructuur zoals elektriciteit.

Joke Schalk

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *