London, still going strong

| 28 april 2019

Ik heb op dit forum al eens vermeld dat Londen tien keer Amsterdam is. Londen kent ongeveer tien keer zoveel inwoners als Amsterdam (iets meer dan 9 miljoen), groeit met tien keer zoveel migranten per jaar (bij benadering 100.000) en bouwt tien keer zoveel woningen per jaar (rond de 50.000).

Maar hoe zou het met de stad gaan in tijden van chaotische politieke en academische Brexit-discussies? Londen ligt om de hoek, en door steeds betere treinverbindingen komt deze stad steeds dichter bij te liggen. Met de Eurostar arriveer je midden in Londen, in King’s Cross. Het eerste wat me opviel waren de zwiepende hijskranen rond de beide stations, naast King’s Cross Station het internationale St. Pancras. Er heeft in betrekkelijk korte tijd een herstructurering plaatsgevonden van shabby stadsdeel met straatprostitutie tot een modern gemengd woon-werkgebied met openbare ruimte in verschillende verschijningsvormen: groenvlekken, pocket parks, pleinen, sportvelden. Oude fabriekshallen zijn getransformeerd tot bedrijfspanden, scale-up’s, creatieve industriegebouwen. Er is stevig bijgebouwd met, naar mij verteld is, een niet onaanzienlijk aandeel affordable housing. En hotels, waar ook ik incheckte.
In de vele horecagelegenheden waar weekendbrunches werden aangeboden, een kenmerk van grootstedelijkheid, versperden de kinderwagens en buggy’s de ingangen. Bomvol jonge stedelijk georiënteerde gezinshuishoudens.

Kenniskwartieren of innovatiemilieus hebben gemengde woon-werkmilieus, met onderscheidende openbare ruimte en velerlei mogelijkheden tot interactie

Ik bleek me midden in het Londense Knowledge Quarter te bevinden. Ik leerde dat dit gebied rond King’s Cross, tussen Euston Road en Bloomsburry vele onderzoeksinstituten kent, de British Library herbergt, een werkelijk prachtig instituut in een indrukwekkend gebouw, en verder gelardeerd is met musea, creatieve en medische bedrijvigheid, kennisinstellingen, krantenredacties en onmetelijk veel horeca variërend van hip tot traditioneel. In een piepklein lunchrestaurant klassieke Libanese gerechtjes gegeten, geserveerd door vrolijke en gastvrije etnisch-Libanese jongelui. King’s Cross ondersteunt mijn gedachte dat kenniskwartieren of innovatiemilieus niet anders herkenbaar zijn dan als gemengde woon-werkmilieus, met onderscheidende openbare ruimte en velerlei mogelijkheden tot interactie, uitstekend verbonden met andere delen van stad en land.

Van angst voor economische malheur als gevolg van de Brexit lijkt hier geen sprake. Die Brexit zal zeker gevolgen gaan hebben voor de Britse economie en voor die van Londen in het bijzonder, maar vooralsnog zijn de wetten van de agglomeratiekracht krachtiger dan die van vermeende marktscheidingen.

Want waarom trekt de stad Londen nog steeds zoveel mensen aan, waarom neemt het aantal arbeidsplaatsen nog steeds toe, hoezo is het aantal banen in de Londense fintechsector het afgelopen jaar met 61 procent geëxplodeerd? Voor Amsterdam, u raadt het al, is dat ongeveer een tiende…. (Het Financieele Dagblad, 8 april 2019).

Dat komt door de agglomeratiekracht! De Amerikaanse econoom Enrico Moretti legt in zijn The New Geography of Jobs uit dat het in de eerste plaats gaat om ‘thick labour markets’: een veelomvattend en veelzijdig potentieel aan arbeidskrachten en arbeidsplaatsen. Op die dikke arbeidsmarkt is voor zowel werkgevers als werknemers de kans het grootst de passende baan respectievelijk het passende personeel te vinden. Vervolgens biedt een gevarieerd economisch profiel de beste kansen je als talent dan wel bedrijf te specialiseren. Tenslotte wijst Moretti op de (bijna) magische voordelen van het ‘overlopen’ van kennis. Nieuwe ideeën worden zelden geboren in een vacuüm, maar veel eerder op plekken waar kennis zich concentreert, waar het gonst van kennis. In een stedelijke setting!

Nieuwe ideeën worden geboren op plekken waar kennis zich concentreert

In de discussies over de omgevingsvisies van verschillende steden steken aloude reflexen de kop weer op. Steden moeten niet meer groeien. Steden zijn te vol. Bufferzones zijn nodig tegen de stad. Blijf van de scheggen af. Hoogbouw past niet in de traditie van de Hollandse stedenbouw. In steden zijn mensen minder gelukkig. Vooral ongezonder. Uiteindelijk zagen de apologeten van deze frases de economische poten onder hun eigen stoel vandaan. Dan toch zeker van die van hun (en onze) kinderen.