Maak van het duurzaamheidstreven geen machtsstrijd

| 3 september 2020

Maar natuurlijk is dat niet reëel. Immers, ruimtelijke ontwikkeling werkt juist als we samenwerken. Integrale werkprocessen en échte samenwerking tussen mensen die zich verbinden met de opgave zorgen voor een optimale vormgeving van meer beleving, betere gezondheid en betere duurzaamheidsprestaties.

De nieuwe opgave bij de inrichting van de openbare ruimte is om zo te bouwen dat we voldoen aan de eisen en wensen van de 21ste eeuw. Dat betekent dat er wat moet veranderen. Nieuwe opgaven als energietransitie, biodiversiteit, circulaire economie en klimaatadaptatie steken de kop op en expertise op deze terreinen moet een volwaardige positie krijgen in het ontwerpproces. Je zou zelfs kunnen overwegen om duurzaamheid leidend te laten zijn. Uiteraard zonder dat het een machtsstrijd wordt. In deze multidisciplinaire opgave hebben we juist sublieme samenwerking nodig.

‘Is duurzaamheid duur? Nee, de uitvoering maakt het duur.’

Wat ik nu vaak zie, is dat duurzaamheid als losstaande visie of sessie aan het ontwerpproces wordt geplakt. Dat leidt altijd tot suboptimale prestaties en nagenoeg altijd tot duurdere oplossingen. Is duurzaamheid dan duur? Nee, de uitvoering maakt het duur. Duurzame oplossingen zijn vaak goed betaalbaar en mogelijk zelfs goedkoper. Ik zie duurzame ruimtelijke ontwikkeling als een stap naar een verhoogd probleemoplossend vermogen.

De verandering hoeft maar een kleine stap te zijn. De expertise is immers aanwezig bij alle betrokkenen: de projectmanager, stedenbouwer, omgevingsmanager, technisch manager en de duurzaamheidsadviseur. Maar die laatste heeft doorgaans nog niet de rol om onderscheidend te zijn. Doorloop bijvoorbeeld stedenbouwkundige plannen, beeldkwaliteitsplannen, bestemmingsplannen of voorontwerpinrichtingsplannen; duurzaamheid zit overal wel verstopt in, maar heeft nergens de positie om het verschil te maken. Duurzame oplossingen leiden tot meer leefomgevingskwaliteit, betere gezondheid en hogere belevingswaarde. Er is nog zoveel te winnen!

Daarom ben ik zo dankbaar voor opdrachtgevers die wel de integrale vraag durven te stellen. En die het mogelijk maken om samen in goede balans prachtige ontwerpen te maken waarbij participatie en de duurzaamheidsprestatie bijdragen aan de ruimtelijke ontwikkeling. Bijvoorbeeld voor een bedrijventerrein dat niet alleen een prettige verblijfplaats kan zijn en goed renderend geëxploiteerd kan worden, maar ook een stimulans vormt voor energietransitie en biodiversiteit. Circulaire principes liggen aan dit ontwerp ten grondslag en het is daadwerkelijk met respect voor het bestaande bodem- en (grond)water-ecosysteem vormgegeven. Tauw heeft samen met Schiphol Area Development Company, Gemeente Amsterdam en MUST Stedebouw dit proces doorlopen en nu gaan we door naar de realisatie.

‘Ik ervaar enthousiasme en plezier op het moment dat we duurzame ruimtelijke ontwikkeling mogelijk maken’

Onlangs hebben we een prachtvraag ontvangen van de Gemeente Bunschoten. De vraag luidde: ‘In deze wijk willen we het riool vervangen en de openbare ruimte herinrichten, waarbij klimaat, biodiversiteit, participatie, energietransitie en duurzame inrichting zo goed mogelijk moeten worden meegenomen. Lever ons jullie visie op het ontwerpproces en begeleid ons in dit proces tot en met aanbesteding.’ Hierbij is een vast bedrag meegegeven en is beoordeeld op toegevoegde waarde. Met zo’n vraag kunnen we echt wat: integraal werken én duurzame ruimtelijke ontwikkeling mogelijk maken.

De gemeente was verrast over de kwaliteit. En ze vonden het bijzonder leuk om zelf zo uitgedaagd te worden. Dit maak ik vaker mee: enthousiasme en plezier op het moment dat we duurzame ruimtelijke ontwikkeling mogelijk maken.

Opvallend was dat hier juist het verbond tussen de stedenbouwkundige en de technisch manager tot deze vraag heeft geleid. Beiden vonden het spannend, maar hebben door goede samenwerking een enorme stap voorwaarts gemaakt.

Gelukkig hebben we deze vraag gewonnen en kunnen we weer verder met de implementatie van het vernieuwende ontwerpproces. De ervaringen en resultaten zal ik de komende tijd delen.

Hein Veldmaat