Nieuwe Energie

| 29 mei 2019

Het klimaat staat in de schijnwerpers. Op veel plekken in Europa wordt een helder geluid afgegeven door jongeren, wetenschappers en veel anderen: er moet meer gebeuren. Waar het woord klimaatactivist ooit nog gedachten aan geitenwollensokken opriep, is het nu mainstream geworden. Een groeiende groep mensen vraagt om actie.

Tegelijkertijd berichten de media over zorgen die mensen hebben over de kosten die het klimaatakkoord met zich meebrengt door aanpassingen die ze aan hun woning moeten doen en de stijgende energiebelasting. En daar zit een spagaat. Aan de ene kant willen we meer actie, aan de andere kant willen we de gevolgen ervan niet zelf voelen.
We hebben het veel over betaalbaarheid in de energietransitie, want ‘Draagvlak gaat door de portemonnee’ aldus klimaatminister Eric Wiebes. Het Klimaatakkoord noemt niet voor niets dat de transitie woonlastenneutraal moet gebeuren. Maar een simpele rekensom laat zien dat het energieneutraal of gasloos maken van een woning of hele wijk nog lang niet rendabel is. Woonlastenneutraal, dat is dus nogal een belofte.

Draagvlak gaat niet alléén door de portemonnee’

Maar gaat draagvlak wel helemaal door de portemonnee? Tijdens de transitie naar aardgas in de jaren zestig hoefde de burger zelf niets te betalen. Ook toen was niet iedereen blij met de transitie, blijkt onder andere uit een aflevering van het televisieprogramma Andere Tijden.
Aan de andere kant zien we heel veel mensen die wél actie ondernemen. Er wordt gebruikgemaakt van duurzaamheidsleningen en het aantal verkochte warmtepompen stijgt jaarlijks. Ondanks het feit dat vleesvervangers veel duurder zijn dan vlees, groeit het aanbod ervan in de supermarkt enorm. Blijkbaar is een groep mensen dus wel bereid om te betalen voor verduurzaming.

Voorlopig is woonlastenneutraliteit op grote schaal lastig haalbaar. Het Klimaatakkoord kondigt een aantal instrumenten aan, maar ook die rekenen voor een particuliere woningeigenaar niet rond. Wat kan de rijksoverheid op dit moment doen om zowel de actievragers als de zorgenmakers tegemoet te komen? Is het überhaupt mogelijk om iedereen tevreden te stellen?
Wat in ieder geval kan, is eerlijk zijn. Transparantie over het stijgen van de energierekening aan de voorkant zorgt er bijvoorbeeld voor dat mensen niet voor verrassingen komen te staan. Bovendien is het belangrijk om open te zijn over het feit dat we de antwoorden nog niet allemaal hebben. Door daarnaast aan te geven wat er al wel gebeurt om de betaalbaarheid te vergroten, bijvoorbeeld het stimuleren van innovatie en daaruit voortvloeiende kostenreductie, kan vertrouwen worden gewekt.

Draagvlak gaat niet alléén door de portemonnee’

Daarnaast is het belangrijk om lokaal kansen te grijpen en initiatief te stimuleren. Met subsidies kan de energietransitie op bepaalde plekken wél woonlastenneutraal zijn. Dit biedt kansen voor de eerste gebiedsgerichte aanpakken. Ook individuele huishoudens die bereid zijn te betalen, moeten kunnen vinden hóe ze iets kunnen doen en gestimuleerd worden. We hebben de goede voorbeeldenprojecten en pioniers hard nodig. Dit zijn de ambassadeurs van de toekomst. En die zorgen óók voor draagvlak.

Jade Oudejans
jade.oudejans@overmorgen.nl