Keuzes maken in onzekerheid
Nieuwe Energie

| 8 augustus 2019

In den lande is de planvorming rondom de energietransitie op haar hoogtepunt. In dertig regio’s wordt aan regionale energiestrategieën gewerkt, gemeenten buigen zich massaal over warmtevisies en uitvoeringsplannen voor de aardgasvrije wijken. In die plannen worden keuzes gemaakt en een richting bepaald voor de lokale energietransitie.

Kan dat wel, een gedegen plan maken, terwijl nog zoveel zaken onduidelijk zijn?

In de transitie naar aardgasvrij, waar ik dagelijks aan werk, weten we nog heel veel niet. Bijvoorbeeld over toekomstige energiebronnen en technische innovatie. Geothermie is een ongelofelijk kansrijke warmtebron, maar het kan jaren duren voordat de potentie hiervan goed in kaart is gebracht. Het veelbelovende aquathermie, oftewel warmte uit oppervlaktewater, afvalwater en drinkwater, maakt dat overal waar water is collectieve warmteoplossingen mogelijk zijn. Maar de meeste projecten zijn in de verkenningsfase. Elektrische warmtepompen worden naar verwachting breder inzetbaar en goedkoper. En dan is daar waterstof, dat wellicht op de lange termijn een rol kan spelen.

Ook ontwikkelingen op het gebied van beleid, wet- en regelgeving zijn onzeker. Het klimaatakkoord geeft een doorkijkje naar een te ontwikkelen instrumentarium, maar de politiek blijft onvoorspelbaar. De betaalbaarheid van de energietransitie, de marktordening van warmtenetten en de keuzevrijheid van bewoners zijn allemaal thema’s die daarvan afhangen, en die grote invloed hebben op de uitvoerbaarheid van plannen.

Regelmatig zie ik overheden door dit soort onzekerheden terugtrekkende bewegingen maken. Bijvoorbeeld door vergevorderde plannen toch niet vast te laten stellen, maar te wachten op nieuwe studies of de vaststelling van het klimaatakkoord. Er is echter geen tijd om te wachten tot alle potentie is onderzocht en randvoorwaarden zijn ingevuld. Bovendien hebben we lessen nodig uit de praktijk om meer bewezen oplossingen te creëren. Het is dus zaak om realistische en uitvoerbare plannen te maken, door keuzes te maken ondanks onzekerheden. Hoe doe je dat op een goede manier?

’Concreet op de korte, flexibel op de lange termijn’

Wees concreet op de korte termijn en bouw flexibiliteit in op de lange termijn. Start daar waar je de meeste zekerheid hebt. In een warmtevisie worden startwijken geselecteerd waar heel duidelijk is welke oplossing – een warmtenet of all-electric – het goedkoopst is. Wijken waar bovendien vaak een slimme koppeling met andere werkzaamheden te maken is.

Is de oplossing onzeker, dan wordt een wijk naar achteren geschoven in de planning. Ontkoppel afhankelijkheden waar mogelijk. Ook als de geothermiepotentie in een gebied nog wordt onderzocht, kun je starten met de uitrol van een warmtenet. Maak een groeistrategie, waarbij het warmtenet stukje voor stukje kan worden ontwikkeld als meer bronnen beschikbaar komen.

Parkeer discussies die nu niet op te lossen zijn. Bijvoorbeeld over thema’s als de kostenverdeling van de energietransitie of de openheid van warmtenetten. Bespreek dit soort thema’s en benoem ze in je plan. Maar probeer niet al deze complexe vraagstukken, waar ook de landelijke politiek een belangrijke rol in speelt, aan de tafel van je RES of warmtevisie uit te onderhandelen.

Jade Oudejans

Onder de titel Nieuwe Energie schrijven Jade Oudejans, Ferdinand Michiels en Jolina van Dijk, consultants bij Over Morgen, maandelijks in ROm een column over de uitdaging die de energietransitie stelt aan de inrichting van en het beleid voor de fysieke leefomgeving. ROm is gratis voor ambtenaren in het domein van de fysieke leefomgeving. Word nu abonnee!