Petje op, petje af
Nieuwe Energie

| 16 oktober 2019

Professionele initiatiefnemers doen steeds meer hun best om in ‘de geest van de Omgevingswet’ te werken aan initiatieven. Ze nodigen belanghebbenden uit voor individuele gesprekken over hun zorgen en wensen bij een bepaald plan. Ook organiseren ze informatiebijeenkomsten waarin ze vol passie vertellen over hun initiatief. In veel gevallen is écht goed nagedacht over die plannen. Maar is dit voldoende?

Het antwoord is nee. Veel bewoners wantrouwen initiatiefnemers. Ze denken dat ‘het grote geld’ wel even komt vertellen wat het beste is voor de buurt. En dat zij, als sluitstuk, ja mogen knikken. Initiatiefnemers, zoals ontwikkelaars, hebben vaak weinig gevoel bij het opzetten van een goed participatieproces. Ze maken onnodige fouten; sturen brieven te laat uit, presenteren een plan dat eigenlijk al vaststaat én organiseren bijeenkomsten tijdens vakantieperioden. Zo groeit tijdens het proces het wantrouwen richting de plannenmakers.

Wanneer dit wantrouwen een bepaald niveau bereikt, kijken bewoners al snel naar de gemeente in plaats van naar de initiatiefnemer. Want de gemeente is volgens hen van het algemeen belang. Bewoners verzoeken de gemeente om als hoeder van dit belang het proces over te nemen van de initiatiefnemer. Die initiatiefnemer vindt dat stiekem wel prettig. Want participeren moet je echt leren. Maar hoe toets je als gemeente een proces waarin je zelf als rechterhand van de initiatiefnemer hebt geholpen? Probeer dat maar eens uit te leggen aan bewoners. Gemeenten komen in een lastig parket. Aan de ene kant proberen ze vanuit kaders van de gemeenteraad en de wensen van het college een initiatief verder te helpen. Aan de andere kant spelen ze scheidsrechter tussen belanghebbenden en de initiatiefnemer. Ik geef het je maar te doen als ambtenaar. Je wisselt steeds van pet.

’Als ambtenaar wissel je steeds van pet’

De oplossing ligt bij de initiatiefnemers. Niet de gemeente, maar die initiatiefnemers moeten het proces zo vormgeven dat ze het vertrouwen van bewoners winnen. Alleen dan kan de gemeente toetsen op inhoud. Ik heb geen illusies; wantrouwen blijft altijd bestaan. Toch helpt een goed voorbereid participatieproces om het gesprek over de inhoud te voeren. En ook om stukje bij beetje vertrouwen op te bouwen. De initiatiefnemers moeten dus aan de bak om kennis en kunde van participatie op te bouwen.

Ik roep ambtenaren op om voorlopig nog even van pet te wisselen. Zij weten immers uit ervaring met eigen processen wat wel en niet werkt in hun dorpen en steden. Gebruik die kennis. Zet achter gesloten deuren even die ‘proces-pet’ op. Deel op dat moment ervaringen over participatie met initiatiefnemers, zodat zij een goed proces kunnen opzetten. Buiten het gemeentehuis gaat die ‘proces-pet’ weer af en wordt de ‘toetser-pet’ opgezet. Dan luister je als ambtenaren naar de gesprekken om ingediende plannen later te toetsen. Precies zoals de Omgevingswet beoogt.

Jolina van Dijk
jolina.vandijk@overmorgen.nl

Onder de titel Nieuwe Energie schrijven Jolina van Dijk en twee collega’s, consultants bij Over Morgen, maandelijks in ROm een column over de uitdaging die de energietransitie stelt aan de inrichting van en het beleid voor de fysieke leefomgeving. ROm is gratis voor ambtenaren in het domein van de fysieke leefomgeving. Word abonnee!