Papieren milieu-ambities

| 26 juni 2019

Nederland dreigt op slot te gaan. Die alarmerende woorden klonken op het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat toen de Raad van State eind mei de Programma Aanpak Stikstof (PAS) naar de prullenbak verwees. Vijf jaar daarvoor hadden de Tweede en Eerste Kamer ingestemd met het voorstel om boerenbedrijven die willen uitbreiden eerst een omgevingsvergunning te verlenen voordat ze maatregelen hoefden te nemen voor hun extra stikstofuitstoot. De rechters oordeelden dat dit in strijd is met de Europese wetten. Zolang er geen garantie is op uitvoering van de compensatieplannen, mag de overheid geen vergunningen verlenen.

Door de uitspraak gaat er niet alleen een streep door de bouw van honderden boerenstallen. Ook de aanleg of uitbreiding van nieuwe wegen, woonwijken en industrieterreinen wordt onzeker. Zelfs de openstelling van Lelystad Airport, die toch al politiek gevoelig ligt, dreigt nog verdere vertraging op te lopen. Voortaan zullen er bij ieder bouwplan vooraf afspraken moeten worden gemaakt over de compensatie van de stikstofuitstoot. Anders gaat het feest niet door.

’Het wordt een patroon: het kabinet komt op milieugebied pas echt in actie als de rechter haar op de vingers tikt’

De ophef en verontwaardiging in Den Haag over deze juridische ‘overval’ doet mij denken aan het tumult rond de luchtkwaliteit van enkele jaren geleden. Milieudefensie had net een kort geding tegen de Staat gewonnen, omdat die toestond dat de Europese luchtkwaliteitsnormen op verschillende plekken werden overtreden. Ook toen schreeuwde het departement moord en brand en dreigden allerlei uitbreidingsplannen niet van de grond te komen. Dat bleek uiteindelijk erg mee te vallen. Er kwam een aangescherpte versie van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit waarin steden verkeersmaatregelen afspraken en veehouders warmtewisselaars in hun stallen plaatsten en delen van hun bedrijf verhuisden.

Het lijkt een terugkerend patroon in Den Haag te worden: het kabinet komt op milieugebied pas echt in actie als de rechter haar op de vingers tikt. Aan convenanten, programma’s en manifesten voor een schonere leefomgeving is geen gebrek. Maar stevige ingrepen die nodig zijn om onze gezondheid te beschermen en de verschraling van de natuur tegen te gaan, worden als het even kan vermeden. Voor je het weet, lopen nog meer boeren en vastgoedjongens ‘over’ naar de populisten die bij dit onderwerp liever hun kop in het zand steken. Aan de fundamentele vraag of we economisch kunnen blijven groeien zonder extra te vervuilen, branden we liever niet onze vingers. Een gemiste kans én een recept voor nog veel meer rechtszaken die de Staat de komende jaren in dit dossier tegemoet kan zien.

Jaco Boer
@jaco_boer