Samenwerkingsafspraken bij de uitvoering van de NOVI

| 18 maart 2021

Op 31 maart vindt de eerste, voortaan jaarlijkse, NOVI-conferentie plaats onder het motto ‘van visie naar uitvoering’. Centraal op deze conferentie staat informeren en inspireren. De Stichting Kennis Gebiedsontwikkeling zal op deze dag met TU Delft Hoogleraar Co Verdaas een livestream verzorgen. Hij zal spreken over de dilemma’s van sturen op samenhang en de lange termijn in tijden van grote onzekerheid, en hoe overheden, marktpartijen en maatschappelijke partners hiermee om kunnen gaan. Ook wordt op deze dag de winnaar van de SKG Award voor duurzame ontwikkeling bekend gemaakt.

De opgaven waar we voor staan zijn groter dan de beschikbare ruimte in Nederland. Dit vraag om meer regie en sturing vanuit het Rijk. De NOVI en Uitvoeringsagenda maken onderdeel uit van een proces waarin één overheid – samen met de samenleving – werken aan de doelen, ambities en een integrale aanpak van de prioritaire NOVI-opgaven. De NOVI wordt door het Rijk samen met medeoverheden en maatschappelijke partijen gebiedsgericht uitgewerkt in omgevingsagenda’s, gebiedsagenda’s en NOVI-gebieden. De omgevingsagenda’s dienen als integratiekader om de verschillende programma’s in gebieden bij elkaar te brengen.

Op 3 maart ondertekende de VNG, het Interprovinciaal Overleg (IPO), de Unie van Waterschappen (UvW) en minister Ollongren de Samenwerkingsafspraken bij de NOVI. Houding en gedrag zijn een belangrijk punt hierin om tot gezamenlijke uitvoering te komen.  “In de samenwerkingsprocessen organiseren we dit leren expliciet door continue reflectie in te bouwen. Zo kunnen we patronen signaleren en doorbreken. Daarmee creëren we een setting voor samenwerking waarin we elkaar kunnen coachen, waarbij we begrip voor elkaar hebben en waar we ons kwetsbaar op kunnen stellen. Zo ontstaat vertrouwen.”

‘Vertrouwen geldt in de NOVI Samenwerkingsafspraken terecht als essentieel element’

Gezamenlijke uitvoering voor de gebiedsagenda’s vraagt naast sectorale kennis immers om integrale samenwerking binnen en buiten de overheid. Dit is niet altijd eenvoudig, het stapelen van ambities werkt niet. Binnen de omgevingsagenda worden dan ook de eerste afgewogen keuzes gemaakt binnen en tussen verschillende beleidsvelden. Welke opgaven krijgen in een bepaald gebied prioriteit? De noodzakelijkheid van het maken van afwegingen zowel in de omgevings- als gebiedsagenda’s is geen nieuw inzicht maar gezien de grote opgaven waar we voor staan vaak wel complexer dan in het verleden. Vertrouwen wordt in de NOVI samenwerkingsafspraken dan ook terecht als essentieel element benoemd.

Naast het werken aan vertrouwen is het betrekken van burgers een belangrijk punt. De landelijke verkiezingen geven een beeld van wat burgers belangrijk vinden. Wat zijn voor het vervolg de juiste momenten om burgers een passende plek in dit proces te geven? Zeker voor een complexe opgave met veel belangen is het goed om eerst te convergeren en zo de opgaven, belangen en mogelijke oplossingen in beeld te brengen en vervolgens stapsgewijs te divergeren om tot lokale politieke besluitvorming te komen. Burgerprotest zoals we dat bijvoorbeeld zien rond locaties van windmolens, halvering van de stikstofuitstoot bij boeren of dijkverzwaring zal hiermee niet verdwijnen, maar lokale organisaties en de bevolking krijgen zo wel een stem en meer inzicht waarom bepaalde keuzes worden gemaakt.

‘De Uitvoeringsagenda vraagt verder om specifieke kennis en expertise’

De Uitvoeringsagenda vraagt verder om specifieke kennis en expertise. Op dit moment is er een gebrek aan mensen met de benodigde capaciteiten en competenties. De beschikbaarheid van deskundigheid is zeker voor de middelgrote en kleine gemeenten, maar ook aan de private kant een belangrijk aandachtspunt. Het uitwisselen van mensen – onder meer via meester en gezel – tussen gemeenten, provincies en private partijen kan een belangrijke bijdrage leveren om tot een goed afgewogen Uitvoeringsagenda te komen. De SKG kan hier met haar 45 publieke en private partners met een online leeromgeving een belangrijke bijdrage aan leveren via de TU Delft en andere kennisinstellingen. Dit sluit het goed aan bij het in de Samenwerkingsafspraken genoemde belang van reflectie.

Een leeromgeving met digitale colleges en links naar relevante bronnen is een belangrijke aanvulling bij het in de Samenwerkingsafspraken aangehaalde cyclisch proces van de NOVI. Het regelmatig de vinger aan de pols te houden en stilstaan bij de voortgang van de transitieopgaven en de gezamenlijke inzet hierbij. “De jaarlijkse NOVI-conferentie vormt een moment om stil te staan bij en gezamenlijk te bekijken hoe de samenwerking verloopt tussen de verschillende overheden. Wat gaat goed en op welke terreinen liggen nog aandachtspunten? Verder is in het cyclische proces van de NOVI een tweejaarlijkse effectenmonitor opgenomen. Deze monitor brengt de voortgang van de verschillende transitieopgaven in beeld. Met behulp van deze monitor kan gezamenlijk worden bezien hoe de samenwerking verloopt en waar eventueel meer aandacht nodig is.”

Samenwerken. Een leven lang leren van en met elkaar, daar kun je niet tegen zijn!

Agnes Franzen, strategisch adviseur bij de Stichting Kennis Gebiedsontwikkeling (SKG) en TU Delft

https://www.noviconferentie.nl/