Soest zet eerste stap naar een nationale viewer voor het Omgevingsplan
Prototype voor gebruiksvriendelijke viewer omgevingsplan

| 14 juni 2017

Soest verkent door het maken van minibestemmingsplannen (demo’s) hoe je het beste een integraal en begrijpelijk omgevingsplan opstelt. We publiceerden daar november vorig jaar al over (ROm 11, november 2016). Inmiddels is er een prototype getest, dat breed wordt gedeeld in het land. Mogelijk vormt dit de opmaat naar een nationale viewer voor het omgevingsplan.

Dit is een ingekorte versie van het volledige artikel in ROm 6, juni 2017

Odile de Man, jurist ruimtelijke ordening bij de gemeente Soest, neemt ons mee door de viewer. De kaart van heel Nederland wordt getoond en de vormgeving lijkt een knipoog naar de huisstijl van de Rijksoverheid. Hiermee maakt Soest direct duidelijk dat dit prototype geen exclusief Soester feestje is. ‘Het Kadaster heeft het prototype zo ontworpen dat deze in principe te gebruiken is voor alle gemeenten die hun regelgeving al gebiedsgericht gedigitaliseerd hebben. Het kunnen werken met onbewerkte digitale data maakt het prototype heel krachtig omdat deze relatief eenvoudig landelijk uitgerold kan worden’, legt de Man uit.

Het prototype heeft in basis twee functionaliteiten. Een interactieve vraaggerichte plannerfunctie die op basis van een specifieke activiteit, zoals de realisatie van een bijgebouw, de kap van een boom, of de aanleg van een inrit, via beslisbomen duidelijk maakt wat wel en niet mogelijk is en of er een vergunning nodig is. Ideaal voor de aannemer die wil weten of de gekozen uitbouw zonder vergunning mogelijk is, of voor de architect die een nieuwe woning wil ontwerpen.

Voor de gebruiker die een totaaloverzicht wil van alle relevante regelgeving op een bepaald perceel is een rapportfunctie ontwikkeld. Bij die laatste krijg je een helder overzicht van de thema’s binnen de fysieke leefomgeving die op het betreffende perceel van toepassing zijn. De thema’s worden verduidelijkt met kaartmateriaal en zijn gelinkt aan de regels van het omgevingsplan. Heel handig voor de makelaars of voor een ambtenaar die wil weten wat er allemaal speelt op een bepaald perceel.

We gaan terug naar de plannersfunctie: aan de hand van icoontjes (bijgebouw, kap boom, gebruik et cetera) kan de activiteit worden gekozen. De Man: ‘Zo filteren we overbodige informatie. Als je een dakkapel gaat bouwen heb je immers niets te maken met regels over archeologie, bomen of inritten.’ We kiezen voor het icoontje ‘bijgebouw’ en aan de hand van constateringen en invulschermen gaan we door de relevante regelgeving heen.

Thema’s
Het prototype is zo geprogrammeerd dat we eerst langs de ‘zware’ thema’s gaan. Zo wordt direct getoond of we te maken hebben met een monument. Als dat het geval is, is de kans immers klein dat we ons bijgebouw kunnen realiseren zonder vergunning. Ook krijgen we te zien of er wel of geen waardevolle bomen op het perceel aanwezig zijn, en of we een inrit kunnen aanleggen. Het zijn aspecten die ervoor kunnen zorgen dat een nadere afweging van de gemeente nodig is, waardoor je als initiatiefnemer niet zelfstandig door kunt gaan.

Nadat de potentieel ‘belemmerende’ aspecten via de beslisbomen doorlopen zijn, geeft de viewer een overzicht van de bouwmogelijkheden op het perceel. Deze zijn gebaseerd op de bouwmogelijkheden uit het bestemmingsplan, aangevuld met de vergunningsvrije mogelijkheden. Omdat op het perceel een waardevolle boom aanwezig is, valt het gebied van de kroon van de boom buiten de bouwmogelijkheden. Op basis van de bouwregels in relatie tot de al aanwezige bebouwing en de omvang van het perceel, rekent het prototype vervolgens uit wat er binnen en buiten het bouwvlak nog gebouwd kan worden.

Vervolgens is met een tekenfunctie het bijgebouw op de gewenste locatie in te tekenen, inclusief bijvoorbeeld de gewenste goot- en bouwhoogte. Afhankelijk van de hoogte krijg je een signaal of je initiatief vergunningsvrij is of dat je toch een vergunningstraject in moet gaan.

Uiteindelijk verschijnt het totaaloverzicht met de aspecten die van toepassing zijn. Ook zien we het door ons geprojecteerde bijgebouw en de conclusie. In dit geval de fijne boodschap dat we zonder vergunning aan de slag kunnen.

Daarnaast gebruikt Soest deze stap om de initiatiefnemer te wijzen op aanpalende regelgeving waaraan de gemeente niet op voorhand hoeft te toetsen, maar die wel relevant kan zijn. Denk aan het Bouwbesluit en de Wet natuurbescherming.

Odile de Man wijst ons op de onderste tekst op het scherm: ‘We gebruiken deze stap ook om mensen te verleiden of te inspireren. Denk aan het nemen van duurzame maatregelen zoals het afkoppelen van regenwater of inspiratie halen uit het beeldkwaliteitsplan. Op die manier kunnen we beleid dat we niet willen gieten in harde regelgeving, toch op een hele effectieve manier kenbaar maken. Want op dat moment worden de plannen immers gemaakt.’

Concreet
Soest heeft inmiddels op verschillende bijeenkomsten een demonstratie gegeven van het prototype zoals op het Praktijkfestival Pionieren met de Omgevingswet, het Provero Congres en de Open Geodag. ‘We merken dat mensen echt enthousiast worden van de viewer’, geeft De Man aan. Soest laat daarnaast het prototype aan verschillende professionals zien om te kijken of een viewer als deze aansluit bij de verwachtingen en de behoefte. Daarnaast wordt verkend wat de juridische status van de viewer straks moet zijn. Soest wil natuurlijk dat aan de conclusie rechtsgevolgen verbonden kunnen worden, maar kan dat juridisch?

Marcel Bayer

Hoofdredacteur ROm