Summer in the City? Sommer in Zürich!

| 5 september 2018

In de hit Summer in the City van The Lovin’ Spoonful uit 1966 is het in de hitte van de stad overdag niet te harden, word je er omringd door puffende lijken en moet je wachten op de koelte van de nacht om al dansend van het leven te genieten. Het is een lied van zijn tijd, een tijd waarin steden in verval raken en het straatleven zo niet gevaarlijk, dan toch weinig vertier biedt.
Steden maken momenteel een ongekende bloei door. Werkgelegenheid en bevolking groeien als kool. Hoe ziet de stad er nu in de zomer uit? Nog steeds puffende lijken die snakken naar het avondvertier?

De zomer is altijd al een periode geweest waarin de stad verlaten werd door hen die het zich konden veroorloven. In de 17de eeuw bouwden de patriciërs een buitenverblijf om de nadrukkelijke stank van de stad in de zomer te ontvluchten. Rond 1900 werden de stranden ontdekt, eerst door de elite, later gevolgd door de rest van de bevolking. Steden als Rome (Ostia), Parijs (Le Touquet, ook wel Paris Plage genoemd) en ook Amsterdam (Zandvoort) kenden hun eigen badplaats. In de jaren ’70 van de vorige eeuw werden de recreatieschappen rond de Nederlandse steden ontwikkeld om het stedelijke leven in de zomer te ontvluchten. Daar maakte men in het begin ook gebruik van.

Openbare zwemplek aan de Limmat, Zürich

Parkbezoek is sinds 2008 geëxplodeerd
Lopen de steden nog steeds leeg in de zomer? De zomer van 2018 biedt een inkijk, een zomer die begon zowat in april. De verjaardag van mijn zoon (medio april) hebben we tot laat in de avond gevierd op een terras in de stad. Ik droeg toen tegen mijn gewoonte, maar vanwege de warmte, een poloshirt en heb sindsdien geen hemd noch colbert meer aangetrokken. Te warm, te plakkerig. Op de fiets naar huis bleken de terrassen op de route allemaal nog bezet. Dat is sindsdien niet anders meer geweest.

Uit de reeks Grote Groenonderzoeken (1996, 2008, 2013) van de Gemeente Amsterdam blijkt dat het parkbezoek in 2008 en 2013 geëxplodeerd is. In 2013 bleek dat het gebruik van groen in de woonomgeving flink was toegenomen. Daar hebben we toen een aantal oorzaken voor aangewezen zoals compensatie voor kleinere woningen, een economie die gericht is op ontmoeten en krimpende tijd-ruimtebudgetten van met name jonge gezinshuishoudens.

Een andere belangrijke oorzaak is de snelle opkomst en algemeen gebruik van de smartphone. De digitale connectiviteit is ongekend wat tot gevolg heeft gehad dat face to face contacten tussen vrienden is gestegen, maar ook het aantal vrienden flink is toegenomen. Bijgevolg krimpen de tijd-ruimtebudgetten voor iedereen en is er sprake van ruimtelijke contractie: het alledaagse leven speelt zich intensiever af in eigen stad en eigen buurt. Een mooi en verrassend voorbeeld is de oever van de Amstel aan de Weesperzijde in Amsterdam: de groenstrook van enkele meters breed is binnen korte tijd veranderd in een park waar wordt gewandeld, gejogd, gezwommen, gelezen, geroeid en gebarbecued. En daarover wordt dan weer naar goed Amsterdams gebruik geklaagd. Het gebruik van de recreatiegebieden rond Amsterdam door Amsterdammers neemt overigens af, wat in het licht van boven staande niet zo gek is.

Het alledaagse leven speelt zich intensiever af in eigen stad en eigen buurt
Is de stad toegerust om deze zomerse aanslag op de ruimte te behapstukken? De vergroening van steden is al jaren een belangrijk en succesvol aandachtspunt. Het water in de stad gebruiksklaar maken voor nieuwe behoeften is gezien de recente hittegolven nu urgent geworden.
Ik heb deze zomer zowel voor het werk als in mijn vrijetijd een aantal steden bezocht en bekeken op ‘wateroriëntatie’. Zürich blijkt het best in staat de zomerse stedelingen te plezieren. De locatie van de Zürich See en de rivier de Limmat midden in het centrum en de uitstekende kwaliteit van dat zwemwater maken een plons meermalen daags tot een gewoonte, maar telkens weer hemels in beleving. Limmatschwimmen is een veelgehoord werkwoord. Zowel het meer als de rivier zijn uitgerust met Badis, door de stad ingerichte plekken waar je gemakkelijk het water in kunt glijden, je kunt omkleden, van een toilet gebruik kunt maken, je kleren in een locker kunt stoppen en een versnapering kunt nuttigen. Kosten rond de 6 euro.

Badi aan de Zürich See

De stad Zürich is de hemel op aarde in de zomer
Wil je niet betalen, dan biedt de stad soberdere (geen locker, douche en toilet) versies gratis aan. Wat betreft toilet is dat niet erg. Zürich is bestrooid met openbare toiletten, gratis, en brandschoon. Douchen hoeft eigenlijk niet, want je zwemt nagenoeg in kraanwater. Terrassen te over. En wil je niet op een terras zitten, dan vind je waar je ook bent een waterpunt waar je je flesje kunt vullen. De reis terug naar huis, kantoor, bedrijf of hotel brengt verkoeling als je gebruik maakt van het frequente, betrouwbare en comfortabele openbaar vervoer: alles airconditioned (alle bussen, trams, treinen). De stad Zürich is de hemel op aarde in de zomer.

Ook Parijs heroriënteert zich op het water. Een wandeling langs het Canal Saint Martin en het Bassin de la Vilette riepen beelden van Zürich op. En in Amsterdam wordt eveneens geplonsd, zij het op bescheiden schaal en afgeremd door de blauwalg. Utrecht en Maastricht blijven heel ver achter. Maar Amsterdam kan nog heel veel leren wat betreft openbare toiletten, waterpunten, (koel) openbaar vervoer en natuurlijk de Badis.

Bassin La Vilette Parijs

Prettige bijkomstigheid is dat in elke zomerse stad waar ik geweest ben je op elk moment van de dag of week kunt eten en drinken op een veelheid aan terrassen. Ik kan me geen zomer herinneren waarin ik zo vaak buiten ontbeten, geluncht en gedineerd heb.

En het gebruik van parken lijkt nog nooit zo intens geweest. In het Grote Groenonderzoek 2018 gaan we dat meten. En we gaan onderzoeken wat de wensen van de stedelingen zijn met betrekking tot de mogelijkheden van de openbare ruimte en water in de hete zomers die nog gaan komen.

 

 

Jos Gadet

Hoofdplanoloog bij de Gemeente Amsterdam

J.Gadet@amsterdam.nl