Steden sterker maken in een breder samenspel
Vernieuwend verbinden van overheid, markt en burgers

| 12 november 2014

bSkyline Rotterdam IMG_3‘Suchen nach neuen Kombinationen’, was in 1912 de kern van het betoog van econoom Joseph Schumpeter, toen hij sprak over de noodzaak van innovaties voor verdere economische ontwikkeling. Ruim een eeuw later is deze boodschap onverminderd actueel voor de toekomst van onze steden en de rol die daarin is weggelegd voor de overheid.

Meewerken aan de transitie die in de samenleving gaande is

Een duurzame economische ontwikkeling, het waarborgen van een toegankelijke woningmarkt, het accommoderen van burgerinitiatieven rondom energiebesparing, innovatie in gebiedsontwikkeling, of de aanpak van achterstanden in Rotterdam-Zuid; het zijn maar enkele van de complexe stedelijke vraagstukken waar de overheid probeert grip op te krijgen. De oplossing bevindt zich echter steeds meer buiten de reikwijdte van het openbaar bestuur. Het sturen met financiële prikkels en het opstellen van kostbare beleidsarrangementen is voorbij. Tegelijkertijd wordt diezelfde overheid wel aangesproken op de oplossing van dergelijke problemen. Daarnaast heeft zij te ‘dealen’ met initiatieven van vaak hoogopgeleide en mondige burgers, die ook nog eens zeggen het ‘beter te weten’ en roepen om ‘loslaten’.

Energie kanaliseren
Het Kabinet kondigde in de Miljoenennota onlangs aan in 2015 een Agenda Stad te presenteren met maatregelen om de groei, leefbaarheid en innovatie in Nederlandse steden te versterken. Voor dit soort ‘grote’ ambities zijn we van oudsher geneigd al snel te denken aan ‘groot’ bestuur. Dat ligt hier echter niet voor de hand. Steden zijn motoren van economische ontwikkeling en innovatie, en tegelijkertijd het decor van tal van maatschappelijke problemen. Dat is bepaald niet nieuw. Maar aard en verschijningsvorm van die kansen en problemen veranderen voortdurend. Dat gebeurt onder invloed van technologische, economische, demografische en sociaal-culturele ontwikkelingen, door fysieke veranderingen in de stad zelf, en als gevolg van politieke keuzes en gevoerd beleid. ‘De maatschappelijke dynamiek ontvouwt zich volgens een eigenstandige logica’, aldus Peeters e.a. (2011).

Partijen komen elkaar niet ‘vanzelf’ tegen

Daar past geen nieuw ‘top down deltaplan’, of een decreet van het Rijk voor de steden bij. De kracht van de stad zal de komende jaren veel meer gezocht moeten worden in een nieuwe relatie van het openbaar bestuur met burgers en bedrijven. Een overheid die zich inzet om de maatschappelijke energie in de juiste richting te kanaliseren.

Meewerken aan de transitie van een hiërarchische top-down samenleving met een (welhaast) monopolie van de overheid op het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken naar een meer bottom up netwerksamenleving, waarbij burgers hun toekomst steeds meer zelf vormgeven. Van de overheid vraagt dit meer ‘naar buiten te gaan’ en aansluiting te zoeken bij de wensen en initiatieven die in de maatschappij leven.

bBoston kopieSamenhang
De afgelopen decennia lieten belangrijke veranderingen zien: individualisering, europeanisering, democratisering, diversificatie. In de jaren ‘70 en ’80 domineerde het beeld van een overheid die op basis van politieke legitimatie besluiten nam en vooral stuurde door wet- en regelgeving. Daarna dienden zich alternatieven aan als meer marktwerking en horizontaal bestuur en een overheid die meer gericht was op prestatie en efficiency. Het Grotestedenbeleid, dat midden jaren ’90 zijn beslag kreeg, ademt de geest van beleid en uitvoering in afrekenbare resultaten. Ondanks de onmiskenbare bijdrage van dit beleid aan het succes van steden in de laatste twintig jaar is het – los van financiële overwegingen – zeer de vraag of dit denken nu nog tot adequate oplossingen zou leiden die passen bij de veranderde maatschappij, die steeds complexer en meer gefragmenteerd is geworden. Ook de grenzen van nog meer marktwerking als oplossing voor een minder efficiënt presterende overheid lijken langzamerhand in zicht.

Meer gebruik maken van de creativiteit en het leervermogen in de samenleving

Een wezenlijk andere aanpak van stedelijke vraagstukken is nodig. Eenvoudige oplossingen werken niet. Kennis over complexe vraagstukken is verdeeld over veel partijen en mensen. Oplossingen vergen een beter begrip van de samenhang tussen inhoudelijke problemen, bestaande manieren van organiseren en besturen, en onderliggende institutionele structuren. Vergaderingen beleggen met steeds weer dezelfde mensen aan tafel leidt niet tot wenselijke doorbraken.

Maurice Cramers

Lees verder in de special Agenda Stad bij ROmagazine 11, november 2014

Neem een abonnement op ROm
of bestel het nummmer (t.w.v. € 24,00) via info@romagazine.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *