Combineren in de praktijk
Waterveiligheid en andere ruimtelijke opgaven

| 23 juni 2015
In de Overdiepse polder zijn nieuwe boerderijen op terpen gebouwd. De artist impression hiervan en de uitgevoerde situatie. Beeld Rijkswaterstaat/YourCaptain

In de Overdiepse polder zijn nieuwe boerderijen op terpen gebouwd. De artist impression hiervan en de uitgevoerde situatie. Beeld Rijkswaterstaat/YourCaptain

Het is inmiddels overduidelijk: werken aan waterveiligheid is in Nederland nooit klaar. Na de illustere Deltawerken kwamen zandsuppleties, Ruimte voor de Rivier en een nieuwe ronde dijkversterkingen. Het Deltaprogramma voorziet een nieuwe reeks ingrepen tot 2050, die vooral het rivierengebied fors zullen veranderen. Iedereen is het erover eens dat een combinatie met andere ruimtelijke opgaven aantrekkelijk kan zijn. Een kijkje in de keuken van het programma Ruimte voor de Rivier en het Hoogwaterbeschermingsprogramma.

Ruimte voor de Rivier
Met rivierverruiming is de afgelopen vijftien jaar veel ervaring opgedaan in het programma Ruimte voor de Rivier. Het programma kent twee opgaven: waterveiligheid en ruimtelijke kwaliteit. Bij het uitwerken van de plannen hebben provincies, gemeenten en andere organisaties ook eigen opgaven ingebracht die goed te combineren waren met rivierverruiming. Dat heeft veel ervaring opgeleverd met het samenbrengen van verschillende opgaven, zowel inhoudelijk als procesmatig.

Aanbesteding vindt steeds vaker in een vroeg stadium plaats

In het buitenland is veel belangstelling voor Ruimte voor de Rivier. Andere landen zijn vooral geïnteresseerd in de integrale aanpak en de manier van samenwerken tussen Rijk en regio. Ruimte voor de Rivier is een Nederlands exportproduct geworden.

Ruimte voor de Rivier heeft een aantal bijzondere oplossingen opgeleverd die vooral te danken zijn aan de manier van samenwerken tussen Rijk, regio, de markt en omwonenden. Bekend voorbeeld is de nevengeul in Lent (bij Nijmegen), waar op steenworp afstand van het stadscentrum een zeer aantrekkelijke wooneiland is ontstaan, met kansen voor recreatie en bedrijvigheid. Een ander bekend voorbeeld is de Overdiepse polder, waar op verzoek van de bewoners nieuwe boerderijen op terpen zijn gebouwd. Op tal van andere plaatsen heeft rivierverruiming nieuwe natuur opgeleverd, vaak met wandel- en fietspaden en andere recreatievoorzieningen, zodat omwonenden van een nieuw uitloopgebied kunnen profiteren.

Rivierverruiming voor de Waal bij Lent en Nijmegen. Op steenworp afstand van het stadscentrum is een zeer aantrekkelijke wooneiland ontstaan met kansen voor recreatie en bedrijvigheid.  Beeld Rijkswaterstaat/YourCaptain

Rivierverruiming voor de Waal bij Lent en Nijmegen. Op steenworp afstand van het stadscentrum is een zeer aantrekkelijke wooneiland ontstaan met kansen voor recreatie en bedrijvigheid. Beeld Rijkswaterstaat/YourCaptain

Langs de Nederrijn heeft Rijkswaterstaat de rivierverruiming in vier uiterwaarden veel eerder dan gewoonlijk aanbesteed, als pilot. De uitvoering, de planvorming en het contact met de omgeving zijn in dit geval toevertrouwd aan de markt, waarbij de marktpartij bovendien alle risico’s moest beheersen. Door deze combinatie van verantwoordelijkheden kon de marktpartij, in dit geval Boskalis, nieuwe inzichten en wensen van de omgeving snel en efficiënt verwerken in het plan en de planning. De maatregelen waren één jaar eerder klaar dan gepland en genieten breed draagvlak bij omwonenden.

Hoogwaterbeschermingsprogramma
In het Hoogwaterbeschermingsprogramma staan alle maatregelen die nodig zijn om dijken, dammen, duinen en kunstwerken aan de veiligheidsnormen te laten voldoen, kortweg: dijkversterkingen. Waterschappen en Rijkswaterstaat betalen het programma samen en stellen samen de prioriteiten vast. Ruimtelijke kwaliteit heeft altijd de aandacht bij dijkversterkingen. Het programma onderscheidt daarbij drie mogelijkheden: inpassen, meekoppelen en uitwisselen.

Standaard beginnen met een brede verkenningsfase

Regionale partijen kunnen het initiatief nemen om een dijkversterking, of een deel daarvan, te vervangen door rivierverruiming. De kosten daarvan zijn in principe voor rekening van de regionale partijen. Als kostenbesparing voor het Hoogwaterbeschermingsprogramma ontstaat, omdat minder inspanningen voor de dijkversterking nodig zijn, kan het vrijgekomen geld beschikbaar komen voor de rivierverruiming. Voorwaarde is dat de vereiste veiligheid tijdig tot stand komt. Van deze manier van uitwisselen zijn nog geen praktijkvoorbeelden. Een dergelijk initiatief vraagt
overeenstemming tussen meerdere regionale partijen over het plan en de kosten van rivierverruiming en daar gaat enige tijd overheen. Het is de verwachting dat dit de komende jaren op verschillende plaatsen wel zal gebeuren.

Hannah Ietswaart en Johan de Boer

Het volledige artikel is te lezen in ROm 6, 2015

Neem een abonnement op ROm
of bestel het nummmer (t.w.v. € 24,00) via info@romagazine.nl

Voor meer informatie:

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *