Wijk van de Toekomst

| 6 maart 2017

Zutphen doet mee met Wijk van de Toekomst. Het gaat daarbij om de stapsgewijze afkoppeling van het aardgas en de opbouw van een nieuwe basis voor warmtevoorziening. De verwachting is dat in 2030/2035 de hele gebouwde omgeving ‘van het gas’ af zal zijn. Dat is al over ongeveer 15 jaar. Gaan we dat redden?

Laat ik eerst de opgave voor de energietransitie nog even helder stellen: in 2015 is in Parijs afgesproken de mondiale temperatuurstijging te beperken tot maximaal 2°C. Om dit te bereiken, moet in 2050 de broeikasemissie met 80 tot 95 procent zijn verminderd ten opzichte van 1990. We zullen minder energie moeten verbruiken en we moeten overstappen van fossiele naar duurzame energiebronnen. Gasloze wijken passen hier natuurlijk prima in.

Maar Nederland lijkt er nog niet klaar voor. Meer dan de helft van de Nederlanders wil niet dat de gemeente op korte termijn met plannen komt voor de vervanging van aardgas in hun wijk, tegenover 38 procent die dat wel wil. Een oud-wethouder had het over marktfalen. Hij stelde dat onder de huidige omstandigheden, met de huidige structuren, de verduurzaming naar gasvrij een onmogelijke opgave is. Er moet nog veel veranderen. Maatregelen in de bestaande bouw zijn veel te duur en van matige kwaliteit. Trouw kopte onlangs dat vrijwel geen enkele politieke partij concrete klimaatplannen heeft.

Ook de G32 (de 37 grootste steden van ons land) stellen dat – ondanks alle goede bedoelingen om in 2050 klimaatneutraal te zijn – het niet lijkt te lukken met de bestaande praktijk. ‘Er zijn nu grotere stappen nodig. Om de transitie van de gebouwde omgeving te laten slagen, moeten we in 2050 of eerder, collectief, grotendeels van het gasnet zijn afgekoppeld en een andere warmtevoorziening hebben gerealiseerd.’

Kennelijk ontbreekt de gevoelde urgentie en interesse bij een groot deel van de doelgroep, waardoor iedere boodschap over energiebesparing of aardgasafkoppeling niet wordt ontvangen. Wat werkt dan wel? Ik denk dat we in specifieke wijken of zelfs op straatniveau aan de slag moeten. Dan ligt de focus niet op de techniek, maar op het maatschappelijke proces. Er zijn veel projecten uitgevoerd en geëvalueerd over wijkgericht werken en energiemaatregelen. Daaruit blijkt dat het niet gaat om “macht over”, maar om “macht naar” (empowerment). Professionals moeten daarbij een switch maken van aanbieden, afdwingen en zorgen voor naar faciliteren, ondersteunen en mogelijk maken. Eénrichtingsverkeer wordt zo tweerichtingsverkeer. Er ontstaat daardoor draagvlak, betrokkenheid en bereidwilligheid om een extra stap te zetten. Bovendien is de kans groter dat bewoners dan zelf het voortouw gaan nemen.

Er gaan ook stemmen op dat de overheid een grootst gebaar moet maken. Gewoon van bovenaf dus via krachtig beleid dwingend opleggen dat we van het gas af gaan (net als de autogordel en het roken). Dat kan zeker werken, maar ik zie het nog niet gebeuren. Tot die tijd pakt Zutphen de andere lijn op. Onderzoek toont aan dat grootschalige energiebesparing en het opwekken van duurzame energie in de woningvoorraad positieve neveneffecten heeft voor het economische en sociale domein. De energietransitie en specifiek de verduurzaming van de woningvoorraad geeft een impuls om in de wijk sociale cohesie te bevorderen. Zo draagt het van onderop bij aan stedelijke vernieuwing. De energietransitie is daarmee een drager voor stedelijke vernieuwing nieuwe stijl. Een aanlokkelijk vooruitzicht.


Uko Post
Adviseur Ruimte en Wonen bij Gemeente Zutphen

Meer blogs van Uko Post