Advertentie
Archief

Burgers haken af

Auteur ROmagazine.nl

11 februari 2022 om 11:36, Leestijd ca. 5 minuten


We leven in onrustige tijden. Woningbouw is de afgelopen tien jaar een belangrijke aanjager geweest voor ongelijkheid in onze samenleving. De serie Scheefgroei met Jeroen Pauw maakt in de aflevering wonen inzichtelijk waarom huizen onbetaalbaar worden voor hardwerkende Nederlanders. Huurders zijn vaak duurder uit dan mensen met een koopwoning. En de afgelopen jaren kon, onder inkomensvoorwaarden geld worden geleend tegen een historisch lage rente. “De woningmarkt maakt de rijken steeds rijker. En de ‘armen’ moeten steeds harder werken, en steeds meer lenen, om de groeiende rijkdom van huizenbezitters te financieren”, aldus mede presentator journalist Sander Heijne. 

Ook het programma Sander en de kloof, met de uit een gegoede omgeving komende Sander Schimmelpenninck als presentator, laat zien dat de woningmarkt bepaalt aan welke kant van de kloof van ongelijkheid je terechtkomt. Al eerder gaf de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) aan dat de Nederlandse woningmarkt ingrijpend moet veranderen. Het voordeel van huiseigenaren (bijna 60 procent) moet worden verkleind ten opzichte van het aantal huurders en woningen moeten weer toegankelijker worden gemaakt voor lage- en middeninkomens.

Betaalbaar wonen voor woningzoekenden met een middeninkomen onder druk


Bij de laatste doelgroep hebben we de afgelopen tien jaar een daling van eigen woningbezit gezien van zeker 15 procent. Niet vreemd als we kijken naar de ontwikkeling van de woningprijzen. Deze zijn in tien jaar tijd gemiddeld met zo’n 150.000 euro gestegen. De gemiddelde woningprijs lag eind vorig jaar op 437.000 per eengezinswoning. Waar de huizenprijzen de afgelopen jaren sterk omhooggingen, zagen we dit maar in beperkte mate bij de lonen van de lagere- en middeninkomens. De economische groei is meer terecht gekomen bij bedrijven dan bij burgers. Dit zet betaalbaar wonen voor woningzoekenden met een middeninkomen, een salaris dat ligt tussen de grens van de sociale huursector (45.000 euro meerpersoonshuishoudens) en anderhalf keer modaal verder onder druk.

Bovenstaande feiten verklaren de politieke en maatschappelijke oproep om meer in te zetten op woningen voor de middeninkomens. Maar laten we er ook voor zorgen dat de grotere groep mensen met lagere inkomens betaalbaar kunnen wonen en mogelijkheden hebben om door te stromen naar de middenklasse. Honderdduizenden mensen staan al jaren op de wachtlijst en het aantal daklozen is de afgelopen tien jaar verdubbeld. Een beweging van actiegroepen organisaties uit het hele land hebben voor deze mensen Het Woonprotest in het leven geroepen. Gesteund door diverse politieke partijen. Eind vorige jaar is op verschillende plekken geprotesteerd voor radicale verbetering in het woonbeleid.

Naast het huidige woningtekort is er sprake van bevolkingsgroei en een stijgend aantal één persoonshuishoudens. Hoge grondprijzen, beperkte doorstroming, schaarste op de arbeidsmarkt, stijgende materiaalkosten en de impasse bij stikstoflocaties doen de opgave van betaalbaar wonen geen goed. Nog nijpender wordt het als we kijken naar de huidige inflatie, in januari 7,6 procent, met het vooruitzicht van renteverhoging en de hiermee samenhangende hoge energieprijzen, verdere schaarste aan bouwmaterialen, stijgende bouwkosten (verwachte groei 4-6 procent) en niet vergeten hogere hypotheeklasten.

Zelfs al gaat de woningbouwproductie fors omhoog en stijgen de lonen als gevolg van arbeidsschaarste, de grotere maatschappelijke ongelijkheid is een feit dat niet zomaar verdwijnt. Voor economische en politieke stabiliteit is een sterke middenklasse nodig, aldus een recent artikel in het FD. “We staan op een gevaarlijk kruispunt vol boze burgers”, waarschuwt de Vlaamse cultuurhistoricus David van Reybrouck. Mensen haken af, corona versterkt dit. Hij ziet ‘diep bezorgd’ een toenemende hang naar sterke leiders, ook in welvarende landen met een democratische traditie zoals België en Nederland.

Betaalbaar wonen verder onder druk door bevolkingsgroei, stijgend aantal éénpersoonshuishoudens, hoge grondprijzen, beperkte doorstroming, schaarste op de arbeidsmarkt, stijgende materiaalkosten en de impasse bij stikstoflocaties


Dit is een kant die we niet op willen gaan. Voor de woningnood zijn er naast productie zeker een aantal andere knoppen om aan te draaien. Zo hebben sommige steden voor bepaalde stadsdelen of de hele stad opkoopbescherming ingesteld, of willen ze dat doen. In het programma Sander en de kloof kwam de vraag over een einde aan de zogenaamde jubelton aanbod; de mogelijkheid van ouders om hun kinderen tussen de 18 en 40 fiscaalvrij een schenking te kunnen doen voor het aankopen van een huis. Een andere fiscale maatregel is de aanpak van het huidige belastingvrije vermogen in box 3. En ingrijpen bij buitenlandse beleggers die woningen kopen om tegen hoge huurprijzen weg te zetten, en ze soms zelfs leeg laten staan en zo de prijzen op te drijven is een veelgehoorde maatregel.

Zomaar een aantal richtsnoeren om woningnood en ongelijkheid aan te pakken, maar is dit voldoende om afhakende burgers weer vertrouwen te geven in onze samenleving en de middenklasse te laten groeien? De Woningbouwimpuls vanuit het Rijk is een eerste stap. Met deze regeling kunnen gemeente tot eind 2023 een bijdrage krijgen om te zorgen voor een groter woningaanbod specifiek voor starters en mensen met een laag- of middeninkomen. Maar om de onderliggende onrust in de samenleving aan te pakken is meer nodig. Hoe kan iedereen waardig leven? Laten we deze vraag naast een betaalbare woning als basisvoorziening ook hoog op de politieke agenda zetten!

Agnes Franzen, Strategisch adviseur bij de Stichting Kennis Gebiedsontwikkeling (SKG) en TU Delft

Gerelateerde Artikelen
Link gekopieerd naar klembord