Inschrijven voor nieuwsbrief
Archief

Tijd voor een vrekkenbenadering

Auteur Agnes Franzen

27 mei 2022 om 13:34, Leestijd ca. 5 minuten

Bij een vrek is spaarzaamheid een doel. Het kreeg bekendheid eind jaren negentig met de leefstijl van Rob van Eeden en Hanneke van Veen. Het begrip is in 1990 bedacht door Herman Verheij, beleidsmedewerker bij het ministerie van VROM. Centraal stond consuminderen. Het heeft even geduurd maar in deze tijd is de urgentie hiervoor nog veel groter. Recent is het Rijk gestart met het programma Zet ook de knop om. De campagne richt zich op het besparen op energiegebruik. Om de kosten voor huishoudens betaalbaar te houden en mensen bewust te maken van de opgave voor energietransitie waar we voor staan. Maar wat betekent spaarzaam als we weten dat ons netwerk naar verwachting in 2050 plaatselijk drie tot viereneenhalf keer zoveel belast wordt als in 2019?

Amsterdam kampt nu al met problemen. In het FD stond laatst een illustratief voorbeeld. Het voor 2024 geplande middelgrote datacenter SilverFalcon bij Amsterdam Sloterdijk zet het ontwikkelen van een woonwijk onder druk. Amsterdam is vanwege haar goede en snelle digitale infrastructuur een belangrijk internationaal knooppunt voor internetverkeer. Datacentra hebben hierbij een belangrijke functie in het voorzien van de behoefte aan opslag van digitale informatie. Op dit moment verbruiken ze 16 procent energie van het totale verbruik in de stad. Met het nieuwe datacenter wordt het elektriciteitsnet verder overbelast. De geplande woonwijk bij Sloterdijk komt vooral in de knel omdat er voor belangrijke voorzieningen zoals scholen, supermarkten en sportvoorzieningen onvoldoende energie beschikbaar is.

Spaarzaamheid past goed bij de groei van decentrale netwerken

Hierbij is het goed om te weten dat netbeheerders op dit moment werken op volgorde van binnenkomst. Om dit te veranderen heeft Amsterdam met steun van de Provincie Noord-Holland het Rijk gevraagd naar wettelijke mogelijkheden voor sturing op vraag en aanbod. Een actueel voorbeeld van spaarzaamheid. Het past goed bij de groei van decentrale netwerken. Hierin wordt vraag en aanbod lokaal slim gekoppeld en wordt gewerkt met opslag van elektriciteit en warmte. Denk aan smart grids gebaseerd op slimme koppeling van opwek, opslag en verbruik van energie. Of nog een stap verder off-grids, waarbij het zelfvoorzienend zijn centraal staat. Niet alleen voor elektriciteit maar ook voor warmte, waterbeheer en afvalverwerking. Voorbeelden in de woningbouw zijn het twintig jaar oude Eva-Lanxmeer in Culemborg of recenter het kleinschalige Schoonschip in Amsterdam, het grotere Oosterwold bij Almere en natuureiland Marker Wadden met recreatievoorzieningen.

Naast het slim omgaan met vraag en aanbod gaat het bij de energietransitie over spaarzaam omgaan met onze ruimte. Hoe bewaken we de kwaliteit van onze leefomgeving bij de energietransitie? Ons landschap is de laatste tien tot dertig jaar al razendsnel veranderd. Wat zijn de ruimtevreters en hoe gaan we hier, wetende van hun energievraag, de komende tijd mee om? Het Amsterdamse voorbeeld laat zien dat bijvoorbeeld middelgrote datacentra spanning kunnen opleveren met beschikbare netcapaciteit. Dit geldt nog meer voor de hyperscale datacentra die een hogere elektracapaciteit nodig hebben evenals een veel groter ruimtebeslag. Na realisatie van hyperscales voor Microsoft in de Wieringermeer en voor Google in de Eemshaven is het dichter bij stedelijk gebied gelegen hyperscale center voor Meta bij Zeewolde onder Rijksdruk al afgeblazen.

Naast stopzetten van ontwikkelingen zouden we bij ruimtevreters vaker met een kritische blik moeten kijken naar energietechnisch slimmere oplossingen. Zo heeft Amsterdam niet alleen een datahub maar ook een aantal omvangrijke distributiecentra. Hierin staat ze niet alleen. Bij Rotterdam en in Brabant zie je ook grote clusters hiervan. Buck Consultants International (BCI) maakt ieder jaar een Monitor Megadistributiecentra. Kijken we naar het m2 beslag was dit het afgelopen decennia bijna 7 miljoen m2. Vorig jaar is er een recordaantal van 25 megadistributiecentra geopend met een oppervlakte van bijna 1,7 miljoen m2. Met als belangrijke driver de groei van online winkelen voor zowel aankoop als retourneren. Uit recent onderzoek van Natuur & Milieu blijkt dat panelen op daken van alle distributiecentra al voor de helft voorzien in de stroombehoefte voor alle elektrische vrachtwagenkilometers. Een goed voorbeeld van spaarzaamheid door het slim combineren van functies waarbij ook nog eens het volle elektriciteitsnet wordt ontlast.

Meer maatschappelijk debat over een spaarzame nieuwe economie is hoog nodig

Zomaar enkele voorbeelden over een vrekkenbenadering anno 2022. Maar we zijn er nog lang niet. Met Hugo de Jonge hebben we een minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Het kabinet wil voor 1 oktober keuzes en doelen formuleren op het gebied van woningbouw, (energie) infrastructuur, milieu en landbouw die vervolgens door de provincies uiterlijk op 1 juli 2023 moeten zijn ingevuld. Spaarzaamheid op het raakvlak van ruimte en energie zou hierbij centraal moeten staan met kennis en ambitie over (toekomstige) economisch sterke sectoren. Dit laatste mis ik in het Rijksrijtje. Wetende dat de datacenter- cloud industrie goed is voor 25 procent van ons BBP is meer maatschappelijk debat over een spaarzame nieuwe economie hoognodig.

Agnes FranzenStrategisch adviseur bij de Stichting Kennis Gebiedsontwikkeling (SKG) en TU Delft

Gerelateerde Artikelen