Inschrijven voor nieuwsbrief
Energietransitie

Sneller van het gas af? Weet wat je bewoners beweegt!

Auteur Jan Jager

21 oktober 2022 om 13:04, Leestijd ca. 7 minuten


Voor de een is gasloos al jaren een soort evangelie, de ander werkt er sinds de oorlog in Oekraïne aan, een derde is er helemaal niet mee bezig. Uit onderzoek door onderzoeksbureau MarketResponse blijkt dat de bewonersmotivaties in de energietransitie veel variatie kennen, al neemt het algehele enthousiasme gestaag toe. Inzicht in bewonersmotivaties kan gemeenten en verhuurders helpen om mensen mee te krijgen in de energietransitie.

‘Van het gas af? In de Molenwijk willen ze geen warmtenet’ kopte Het Parool medio september. Technisch gezien was het volgens de krant geen hersenbreker. Aansluiting op de reeds aanwezige warmte-infrastructuur in de flatwijk in Amsterdam-Noord zou 30 procent goedkoper uitvallen dan elke andere alternatieve oplossing om van het gas af te gaan.

Bovendien kon de wijk vanwege de grote aantallen vrijwel identieke gestapelde woningen in beschouwd worden als laaghangend fruit. De gemeente Amsterdam wilde dan ook dat de Molenwijk één van de eerste gasloze wijken zou worden. Maar daarbij werd buiten de bewoners gerekend...

Uit een enquête onder bewoners van één van de flats bleek dat het aantal voorstanders van overgang van individuele gasverwarming met cv-ketels naar ‘blokverwarming’ middels een warmtenet vér beneden de 70 procent ligt. Dat is het percentage dat woningcorporatie Eigen Haard nodig heeft voor zo’n ingrijpende verandering, aldus de Amsterdamse krant.

Tegenover Stadszaken zette corporatie-woordvoerder Wim de Waard het beeld dat alle bewoners van de Molenwijk niet van het gas af willen recht. Er speelde volgens hem iets bijzonders in de Molenwijk. Bewoners van twee identieke flats zijn benaderd met hetzelfde aanbod. Onder bewoners van de ene flat, de Bovenkruier, bleek voldoende draagvlak. Onder bewoners van de andere flat, de Grondzeiler, niet. Een verklaring daarvoor heeft de woningcorporatie niet. Huurders wordt volgens de woordvoerder een goed aanbod. De woningcorporatie verduurzaamt en rekent geen huurverhoging door. Maar huurders bepalen uiteindelijk voor zichzelf of het een goed voorstel is.

Hoe neem je bewoners en huurders mee in de energietransitie? Welke complex, welke wijk verduurzaam je het eerst? Deze en andere vragen staan centraal in het webinar ‘Welke woning verduurzaam je het eerst - Bewonersmotivaties als leidraad’ dat Stadszaken en MarketResponse op donderdag 1 november organiseren. Klik hier voor meer informatie en aanmelden.

Bewonersmotivaties

Voor een effectieve overgang naar duurzame energievormen zul je eerst het nut van de gastransitie over moeten brengen aan de bewoners, vertelt Dennis Groen, adviseur bij onderzoeksbureau MarketResponse aan Stadszaken. Sommige bewoners laten zich niet overtuigen, mede omdat het nut voor elke individuele bewoner nog niet altijd bewezen is. Maar het hangt ook af van het onderliggende waardepatroon.

MarketResponse deed onderzoek naar bewonersmotivaties bij de energietransitie. Onderlegger daarbij is het kwadrantenmodel met vier belevingswerelden dat het adviesbureau ontwikkelde op basis van psychologische kenmerken. Op de horizontale as vind je de oriëntatie op het individu (links) of de groep (rechts). Op de verticale as een naar binnen gerichte, introverte (onder) of naar de buitenwereld gerichte levenshouding (boven).

Dat resulteert in vier kwadranten of ‘levenshoudingen’ waarin vrijheid (rood), zekerheid (groen), harmonie (geel) en controle (blauw) centraal staan. Niemand zit 100 procent in één kwadrant. Hooguit domineert een kleur. Maar de mate waarin verschilt sterk per persoon.

Zes energietransitie-leefstijlen

Voor het nieuwe energietransitie-onderzoek zette MarketResponse een nieuwe enquête uit waarbij de standaard psychologische vragen aangevuld werden met specifieke energietransitie-vragen. Verrijkt met data als leeftijd, woonvorm, en persoonlijke interesses resulteerde dat in een zestal energietransitie-leefstijlen. Het zijn feitelijk ijkpersonen, die qua kleurstelling op het basiskwadrantenmodel kunnen worden gelegd. Deze energietransitie-leefstijlen, met verdeling over de Nederlandse bevolking in procenten, zijn verder uitgewerkt op Stadszaken.nl [linken] 

Geografische spreiding

Het onderzoeksbureau kan tot op postcode zes-niveau in kaart brengen welke leefstijlen wáár wonen. De daarvoor benodigde extrapolatie naar segmenten wordt momenteel afgerond en is vanaf medio oktober beschikbaar. Algemeen beeld is volgens onderzoeker Groen dat in centrum-stedelijke milieus het rode basisprofiel domineert. Dit zijn ‘vooruitstrevende’ mensen, die veel waarde hechten aan vrijheid. Ze zijn hoogopgeleid, creatief en rationeel, aldus een rapport met voorlopige bevindingen. De kleuren groen en geel, die staan voor zekerheid en harmonie, zijn meer vertegenwoordigd in de provincie.

Goed voor vrijheidsgeoriënteerde beleidsambtenaren om te zich realiseren: het vrijheidsgeoriënteerde rode kwadrant is met 18 procent de kleinste groep. De groep zekerheid- en harmonie-georiënteerden (respectievelijk 28 procent en 30 procent) is véél groter. Dan is er ook nog een groep die vooral waarde hecht aan controle. Natuurlijk wonen in de provincie ook rode mensen, maar de kans is gewoon veel groter dat iemand die in de Achterhoek opgroeit met knalrood profiel, uiteindelijk naar de grote stad vertrekt, en ook niet meer terugkeert, vertelt Groen aan Stadszaken. Dat is anders voor iemand die op het snijvlak van twee kleuren zit, bijvoorbeeld rood en blauw.

Binnen de stad bestaat een grote variëteit een leefstijlen die vaak overlappen met wijken, of wijken verschieten door gentrificatie van kleur. De blauwe, berekenende doelgroep die waarde hecht aan controle, woont overal. Deze (over het algemeen) man is minder ideologisch gedreven, en komt pas in actie als de energietransitie onder de streep financieel voordeel oplevert. De exploderende energieprijzen zijn voor de blauwe groep (vaak huiseigenaar) een motivatie om te investeren in verduurzaming.

De behoudende afwijzer

De lastigst te mobiliseren individuen in de energietransitie zijn individuen die MarketResponse ‘de behoudende’ noemt. Dit is het donkergroene profiel. Deze persoon – ook vaak man – houdt überhaupt niet van verandering, is dus sceptisch over de energietransitie, wil geen warmtepomp en wil niet op het warmtenet. Informatie over duurzame energie vinden personen die tot deze groep behoren veel minder vaak betrouwbaar, van welke bron het ook komt.

Deze groep is de enige groep die ook af en toe aangeeft informatie van Clintel betrouwbaar te vinden, aldus een rapportage met voorlopige bevindingen van MarketResponse. Clintel is een site die claimt onafhankelijke informatie over energie en klimaat te delen, maar die volgens experts desinformatie verspreidt. Deze groep is eerder geneigd te denken genept te worden door de overheid en wordt daarin telkens bevestigd, vertelt Groen op Stadszaken. Ter geruststelling: zelfs voor de behoudende afwijzer geldt dat hij uiteindelijk meegaat. Hij moet wennen aan verandering. Goede kennissen moeten de weg voor hem geplaveid hebben. Als een vertrouwenswaardige persoon in de buurt is gegaan, gaat hij misschien ook mee.

‘Believers’ of ‘laggers’

De boodschap van Dennis Groen is dat, als je bewoners wilt meekrijgen in de energietransitie, je hen een verhaal voorlegt dat aansluit bij hun motivaties en achterliggende waardenprofielen, en niet met de verkeerde argumenten de verkeerde doelgroep probeert te overtuigen van het nut van duurzame maatregelen.

Daarvoor is het belangrijk inzicht te krijgen in hun motivaties. Het bewonersprofiel kun je zelfs meewegen in de keuze voor de volgorde van het van het gas halen van wijken of complexen. Zijn de bewoners believers? Of zijn het laggers, die pas volgen zodra zij bewijslast zien? Dat kan volgens Groen resulteren in de keuze om een bepaald complex eerder te verduurzaming, terwijl het technisch gezien niet de eerste optie zou zijn geweest.

Terug naar Amsterdam. Eigen Haard-woordvoerder De Waard vertelt op Stadszaken dat de corporatie de warmtevisie van de gemeente Amsterdam volgt. Betaalbaarheid en technische uitvoerbaarheid staan daarin voorop. Buurten in onder andere Nieuw-West, Noord (waaronder de Molenwijk) en Zuidoost gaan volgens deze warmtevisie het eerst van het gas. In die wijken ligt al een warmtenet, en daar aanwezige wooncomplexen hebben grote aantallen vrijwel identieke woningen. Grote slagen, snel thuis zeg maar. Als de woningen in de flat de Bovenkruier verduurzaamt zijn, dan hoopt de woningcorporatie de bewoners van de Grondzeiler – laggars blijkbaar – alsnog te kunnen enthousiasmeren.

De ironie wil dat in het centrum van Amsterdam, waar beduidend meer ‘rode’ mensen wonen, het gasnet voorlopig blijft gehandhaafd, aldus de warmtevisie.

Meldt u nu aan voor het webinar ‘Welke woning verduurzaam je het eerst - Bewonersmotivaties als leidraad’ 
Gerelateerde Artikelen