Inschrijven voor nieuwsbrief
Advertentie
Beleidsnota’s

Politiek in tegenwoordige tijd

Auteur Agnes Franzen

02 december 2022 om 13:53, Leestijd ca. 4 minuten

Politiek zijn er de afgelopen twaalf jaar onder premier Mark Rutte veel maatschappelijke opgaven op zijn beloop gelaten. Dit samen met de huidige polarisatie in het politieke landschap maakt dat we onder de bevolking een verlies aan vertrouwen in de overheid zien. Het gezag van de overheid staat onderdruk.

Uit onderzoek van de Erasmus Universiteit en de Universiteit van Amsterdam kwam in september vorig jaar naar voren dat het vertrouwenspercentage van 70 procent in april 2020 naar minder dan 30 procent in april 2021 was gegaan. De daling kan deels verklaard worden door de coronatijd, maar het herstel naar 50 procent in september van dit jaar laat zien dat het vertrouwen in onze overheid nog steeds laag ligt. We zien dit terug bij de verschuivingen in het politieke landschap, al langer met de PVV, sinds 2017 Forum voor Democratie en meer recent de groei van JA21 en BBB. Wat betekent dit alles voor de aanpak van de ruimtelijke opgaven waar we voor staan?

Na politiek uitstel hebben ze nu een urgente status. Een eerste stap van het huidige kabinet was, na de stop in 2010 het opnieuw tot het leven brengen van de ministeries Landbouw, Natuur en Voedselveiligheid (LNV) en Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO), voorheen Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM).

Hierbij is het goed te weten dat waar rond het begin van deze eeuw het aantal inwoners in steden en op het platteland nog ongeveer gelijk lag, het aantal stedelingen sindsdien fors is gegroeid en hiermee ook de aandacht voor stedelijke opgaven. Maar het zal niemand zijn ontgaan zijn dat we op dit moment ook voor grote uitdagingen in het landelijk gebied staan. Denk aan de stikstofaanpak voor het herstel van flora en fauna, de biodiversiteit, natuurbeleid voor hitte met droogte (verhoging grondwater peil), bodemdaling, wateroverlast met. meer ruimte voor de rivieren, omgang met de zeespiegel stijging, de energietransitie en een deel van de woningbouwopgave.

Mooi al die kaarten, maar nu de vertaling naar concrete samenhangende regionale en lokale plannen die burgers steeds vaker raken

Diverse ministeries hebben deze opgaven recent vertaald in kaartbeelden. Voor het platteland zien we kaarten over emissiereductie doelstellingen (stikstof) in samenhang met beschermde natuurgebieden van het Ministerie voor Natuur en Stikstof en het ministerie van LNV, klimaatadaptatie in opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) en Energietransitie onder verantwoordelijkheid van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

Naast deze kaarten is er een Atlas Leefomgeving (opdracht IenW) waar kaarten te vinden zijn over bijvoorbeeld milieugezondheidseffecten, geluidshinder van windmolens en betrokkenheid bij een lopend onderzoek naar biodiversiteit met als aanjager het Naturalis Biodiversity Center. Verder zien we grotendeels voor het stedelijk gebied per provincie een kaart met projectinvesteringen voor infrastructuur van het ministerie van IenW in samenwerking met het ministerie van BZK. En door het VRO ministerie is een kaart gemaakt met een verdeling van woningbouwaantallen, met een zwaartepunt in de Randstad en de regio Eindhoven.

De kaarten illustreren dat er keuzes worden gemaakt, maar tegelijkertijd zijn ze ook nog erg abstract. Een belangrijke vervolg stap is de vertaling naar concrete samenhangende regionale en lokale plannen die burgers steeds vaker (individueel) raken. En hiermee komen we bij het belang van vertrouwen in de overheid dat we nu zien afkalven.

Een leerzaam voorbeeld is de stikstofkaart, waarop zichtbaar was in welke gebieden boeren moeten stoppen. Het leidde tot grensoverschrijdende protesten. Na Remkes is deze opgave in rustiger vaarwater beland, maar de laatste woorden zijn er nog niet over gezegd.

Een ander voorbeeld is de energietransitie met de ‘not in my backyard’-bezwaren bijvoorbeeld tegen windmolens. Voorbeelden van politiek ongemakkelijke keuzes, waarvan er nog meer zullen volgen. Denk aan de eerder geziene vertraging door bezwaarschriften bij van aanleg van infrastructuur en binnenstedelijke bouwen. Of aan woningen die in een aangeduid overstroomgebied van de rivieren staat. Om nog maar te zwijgen over mogelijke ingrepen voor de zeespiegelstijging.

Is er nog wel een gedeeld geloof is in de liberale democratie met als grondwaarde menselijke gelijkheid?

Hoe burgers hier in mee te krijgen is een ware uitdaging, ze voelen zich steeds vaker niet gehoord. Denk aan maatschappij brede anti-overheidsdenken en het anti-Randstedelijk sentiment wat we elders in het land zien. Grensoverschrijdend protest en nog een stap verder radicalisering wordt in ons land steeds normaler. NRC opiniemaker Marijn Kruk stelde recent de vraag of er nog wel een gedeeld geloof is in de liberale democratie met als grondwaarde menselijke gelijkheid. Volgens hem laat het populisme de mogelijkheid van een illiberaal en autoritair alternatief zien. Erkenning van dit alles en maatschappij breed nadenken hoe we hier mee om kunnen gaan is hard nodig, ook voor een ruimtelijk toekomstbestendig land.

Democratische vernieuwing is mooi in de woorden van historicus en journalist Kruk, maar zijn we niet meer gebaat bij doortastende politici die hun verantwoordelijkheid nemen en in mijn woorden benodigde keuzes maken voor de grote ruimtelijke vraagstukken met heldere randvoorwaarden voor burgers om te kijken welke oplossingen hierbinnen mogelijk zijn? Minister voor Natuur en Stikstof Christianne van der Wal is hiermee goed op weg. Wie macht heeft moet hem uitoefenen, niet te lang uitstellen, oprecht luisteren en oog hebben voor andere belangen en niet te vaak doorverwijzen naar anderen.

 

 

Gerelateerde Artikelen