Ze zijn er nog, de boekenliefhebbers die zweren bij de fysieke boekwinkel. Ontwikkelde lieden die graag eindeloos lang tussen de boekenkasten dwalen, her en der iets ter hand nemen, aan het verse drukwerk snuffelen en de boekverkoper om advies vragen of deze attenderen op een titel die een prominenter plaatsje in de winkel verdient. Sterker nog: ik heb ze onder mijn beste vrienden.

Soms, als niemand kijkt, gaan ze stiekem vreemd met Bol.com of Amazon of ze kiezen voor een luisterboek in Kobo Plus. Maar het liefst gaan ze naar de literaire boekwinkel. Ze zien in de boekwinkel niet zelden een steunpunt van beschaving in een ontlezende en verloederende wereld. Waarom ze advies vragen bij de winkelbediende - die onmogelijk veel gelezen kan hebben van wat er in de zaak staat - is een raadsel, behalve dan als blijk van solidariteit met de doorgaans zieltogende onderneming.

De aangekondigde sluiting van de laatste boekhandel in Amsterdam Nieuw-West, geldt dan al snel als de bevestiging van de aanstaande ondergang van het Avondland. De wijken van de voormalige stadsdelen Geuzenveld-Slotermeer, Osdorp en Slotervaart stammen uit de zestiger jaren en waren destijds de concretisering van het wonen met licht, lucht en ruimte voor de arbeidersklasse uit de oude binnenstad. Een plek van verheffing en ontwikkeling.

De aangekondigde sluiting van de laatste boekhandel in Amsterdam Nieuw-West geldt als de bevestiging van de aanstaande ondergang van het Avondland

Nu is het een gebied met 166.000 inwoners, de omvang van een stad als Haarlem of Den Bosch en een sterk veranderde bevolkingssamenstelling. Inmiddels heeft 72 procent een migratieachtergrond. Voor de cultuurpessimist is een plus een dan al snel twee, maar een genuanceerd artikel in NRC legt toch wat andere accenten.

Om te beginnen moest de boekhandel het toch al nooit van de literatuur hebben, maar van praktische boeken als reisgidsen, almanakken en woordenboeken. Allemaal papier dat niemand meer in huis haalt als het al gedrukt wordt.

En als het gaat om de veranderde bevolkingssamenstelling dan weet de boekhandelaar uit het artikel dat Marokkaanse meiden graag lezen, maar dan wel Engels. Uitgaven die zich onttrekken aan het wonderlijke Hollandse fenomeen van de vaste boekenprijs en waar dus voor de boekwinkel niets te verdienen valt.

Grootste aandeel in de malaise heeft natuurlijk het internet. Waar de trouwe papierlezers nog niet uitgestorven waren, werden de lettertjes voor velen definitief te klein. En toen de winkel dicht was tijdens corona ontdekte het resterende publiek alsnog het gemak van het webwinkelen.

Daar kunnen geen steunacties, crowdfundingoperaties en vrijwillige winkelcollectieven van ware liefhebbers tegenop. Een gebaar als dat van de bekende Atheneum boekhandel aan het Spui in Amsterdam heeft zelfs iets aanmatigends. Atheneum (Griekse godin van de wijsheid en krijgskunde) begon een dependance in winkelcentrum Amsterdamse Poort in de Bijlmer. Cultuurbrengers in de buitengebieden.

Alleen voor wat niche-zaken of groente- en vleesjuweliers in betere buurten is er nog toekomst achter de toonbank

Het is een beetje als het gedweep met de buurtwinkel. Iedereen is er fan van, maar niemand koopt er meer wat tenzij we opeens zonder koffie of toiletpapier zitten. Sinds de zelfbedieningswinkel uit de VS kwam overwaaien, doen we allemaal onze boodschappen bij de supermarkt en daar is eigenlijk niks mis mee.

Alleen voor wat niche-zaken of groente- en vleesjuweliers in betere buurten is er nog toekomst achter de toonbank. De rest is nostalgie. Zelfde verhaal in de horeca. Je kunt nog zo’n sympathieke zaak hebben, maar als je de kok en de kelner niet meer normaal kunt betalen, is er kennelijk geen businesscase.

Een boekwinkel is een winkel, een onderneming in bedrukt papier. Je kunt proberen daar een community omheen te bouwen met voordrachten en een leesclub, maar uiteindelijk is het kleine middenstand dat er gewoon mee op moet houden als het niet meer rendeert. Dat is ook helemaal niet erg, want (digitale) oases zijn er zat in de literaire woestijn. Of het nu gaat om online boekwinkels, podcasts, vlogs, blogs of substacks, er is voor ieder wat wils. Behalve dan voor de boekensnob die zijn boekhandelaar nog graag eens een tip geeft over een meesterwerk dat een prominenter plaatsje in de etalage verdient.