In zijn tweemaandelijkse column bespreekt Gerwin Gabry, programmadirecteur Omgevingswet bij KuiperCompagnons, actuele toepassingen van de nieuwe wetgeving. Deze column staat in ROmagazine september.
Afgelopen zomer met het gezin net drie weken door China gereisd en weer heb ik mij verbaasd over de schaal van de steden en de snelheid van de ontwikkelingen. Zo zijn er honderd steden met meer dan één miljoen inwoners. Mijn zoon komt uit Jinan. Daar had ik vijftien jaar geleden nog nooit van gehoord, maar er wonen wel 11 miljoen mensen.
Inmiddels is 98 procent van de Chinese steden met meer dan 500.000 inwoners verbonden door het hogesnelheidstreinnetwerk. De treinen rijden hard en op tijd. In vijftien jaar gefikst. Brommers? Al sinds 2006 verplicht elektrisch. Een waanzinnige prestatie, ook al valt er genoeg op af te dingen. De overheid doet immers niet aan participatie en wel aan gedwongen verhuizingen. Bovendien heeft de bouwwoede een gigantische uitstoot aan CO2 veroorzaakt en wordt er nog volop steenkool gedolven. Toch is het inspirerend te zien dat voor grote opgaven groot gedacht moet worden.
Als het daar kan, dan moet het toch in ons kleine kikkerlandje met 17 miljoen inwoners ook lukken?
Een beetje meer vooruitkijken, collectiviteit en maakbaarheidsgeloof mogen we onszelf best cadeau doen
Om te beginnen moeten we dan scherp hebben aan welke knoppen we moeten draaien om problemen op te lossen. Neem het woningbouwvraagstuk. De Verenigde Naties heeft hierover in 2024 een rapport uitgebracht. Conclusie van VN-rapporteur voor huisvesting, hoogleraar Rajagopal: de wooncrisis is door te weinig overheidsplannen voor structurele woningbouw ‘al een paar decennia in de maak’. Het CPB waarschuwde in 1992 al dat er grote tekorten ontstaan voor deze primaire levensbehoefte, als er geen duidelijke keuzes worden gemaakt, mede door de verwachte toename van alleenstaanden en ouderen.
De schuld voor het tekort aan woningen wordt in het politieke debat veelal gelegd bij vluchtelingen en arbeidsmigranten. De VN-rapporteur heeft er expliciet op gewezen dat de oorzaak daar niet ligt. Hij maakt bovendien gehakt van de omstandigheden waarin vluchtelingen en arbeidsmigranten zijn ondergebracht. Ook juridische procedures krijgen de schuld, terwijl in de praktijk veel meer tijd gaat zitten in de voorbereiding en een integrale aanpak. Als het stikstofprobleem op tijd was aangepakt, was er sowieso geen probleem geweest.
Dan hebben we nog de maatregelen van het programma STOER, zoals de plafondhoogte verlagen en het verplichte zwaluwkastje afschaffen. Die drukken wellicht de kosten iets, maar zijn geen antwoord op de daadwerkelijke oorzaken van de crisis. Grond aankopen door overheden en versnelde afschaffing van de hypotheekrente, aldus de recente brandbrief van vier woningmarktexperts, zijn wel maatregelen die iets doen met de structurele oorzaken. Zij pleiten voor een realistisch langetermijnbeleid in plaats van ‘zigzagpolitiek’.
Een beetje meer vooruitkijken, collectiviteit en maakbaarheidsgeloof mogen we onszelf best cadeau doen, want ons land is groot genoeg om alles aan te kunnen, maar te klein om niet te kiezen. En dat is nu precies waar de Omgevingswet voor bedoeld is.
