Dit artikel staat in ROm oktober 2025. ROm is een maandelijks vakmagazine over ruimtelijke ontwikkeling en de fysieke leefomgeving en gratis voor ambtenaren en bestuurders-politici in dat beleidsdomein. Voor informatie over abonnementen klik hier.
In de jaren ‘90 was de toeristische omzet in de Stadsregio Parkstad Limburg – een samenwerking van de zeven gemeenten in de voormalige Oostelijke Mijnstreek – vrijwel nihil. ‘Nu ligt die rond de 408 miljoen euro, blijkt uit toeristische omzetcijfers die recent binnenkwamen. Dat is een kleine 30 procent van de toeristische omzet van heel Zuid-Limburg’, zegt Ralph van der Straten, programmamanager economie & toerisme bij Stadsregio Parkstad Limburg. ‘Dat laat zien dat de regio een steeds grotere speler wordt. De bestedingen in dagrecreatie zijn fors. Nu is de grote opgave om dagjesmensen te verleiden langer te blijven. Vooralsnog heeft de regio relatief weinig bedden, dus we moeten werken aan verblijfsarrangementen en een campagne die past bij het Parkstad-profiel, als verrassend onderdeel van het ijzersterke merk Zuid-Limburg. Een campagne die Parkstad neerzet als een gebied met rijke geschiedenis. Daarbij onderscheiden we vijf periodes: de Romeinse tijd, de middeleeuwen, de mijnperiode, transitieperiode van de mijnsluitingen toen de regio door een diep dal ging, én de daarop volgende periode met nieuw elan.’
De Parkstadroute is de derde grote ruimtelijke ingreep die de voormalige Oostelijke Mijnstreek meer ‘verband’ moet geven, na de Binnen- en Buitenring. Beeld Stadsregio Parkstad Limburg
Economische versterking
De Parkstadroute is als een van de sleutelprojecten van de IBA Parkstad (Internationale Bau Ausstellung Parkstad) zowel een uiting van dat nieuwe elan, als aanjager ervan. Twee groepen van Theater Titanick bewogen zich op 6 september met stoom- en vuurspuwende vliegmachines (in het genre ‘historisch futurisme’) vanaf de twee uiteinden van de Parkstadroute naar Kasteel Schaesberg, met in hun slipstream zo’n 200 fietsers. Op het terrein van Kasteel Schaesberg – op de grens van Landgraaf en Heerlen – vond tussen de ruïnes van het kasteel het slotstuk van de performance plaats met veel vuur en stoom, onder toeziend oog van een enthousiast publiek van honderden mensen. De opening was slim opgenomen in de programmering van Cultura Nova, het internationaal beeldend theaterfestival dat Heerlen en Parkstad elke nazomer op stelten zet. De uitdaging is hoe de + 35-kilometer tellende fiets- en wandelroute, ook als het festivalseizoen voorbij is, de beoogde effecten gaat sorteren. Dat is: toeristische en economische versterking, versterking van de identiteit en trots van Parkstad, en het bevorderen van de publieke gezondheid en leefkwaliteit.
Nieuwe ordening
Eerst de route zelf. Die staat niet op zichzelf. Het is de derde grote ruimtelijke ingreep die de voormalige Oostelijke Mijnstreek meer ‘verband’ moet geven. ‘Parkstad was ruimtelijk gezien een rommeltje na de mijnsluitingen’, in de ogen van Eric Geurts, burgemeester van Beekdaelen en portefeuillehouder toerisme bij Stadsregio Parkstad Limburg. De verspreid liggende kernen rond de mijnschachten hadden een nieuwe ordening nodig’, vertelt hij. ‘Dat hebben we gedaan met de Binnenring en de Buitenring die in respectievelijk 2012 en 2019 tot stand kwamen. De Parkstadroute vormt de derde schakel in de nieuwe ordening van Parkstad.’ Waar de ringen het autoverkeer stroomlijnden en nieuwe en verouderde bedrijventerreinen beter ontsloten, geeft de Parkstadroute juist ruimte aan langzaam verkeer en ontsluiting van horecabedrijven, attracties, natuurgebieden en het rijke cultuurhistorische erfgoed.
De verspreid liggende kernen rond de mijnschachten hadden een nieuwe ordening nodig
De Parkstadroute loopt van de Stationsstraat in Schinnen (gemeente Beekdaelen) tot het spooremplacement van de ‘Miljoenenlijn’ in Simpelveld, doorkruist zes van de zeven Parkstadgemeenten en voert langs de tijdlagen die de regio kenmerken: van Romeinse mijlpalen en mijnmonumenten tot natuurgebieden en nieuwe parken. De landschappelijke inpassing is ontworpen door LOLA Landschapsarchitecten en beplant door de wereldberoemde tuinontwerper Piet Oudolf die furore maakte met de Highline in New York. Dat maakt de route niet alleen een functionele verbinding, maar ook een esthetische en ecologische ervaring. Geurts: ‘Je fietst of wandelt niet zomaar van A naar B, je belééft de regio.’
De Parkstadroute is feitelijk een voorzetting van de Mijnspoorroute tussen Heerlen en Brunssum die gedeeltelijk over een oud mijnspoor liep, en Geurts destijds als wethouder in Brunssum samen met de Heerlense wethouder Peter van Zutphen mede bedacht. Geurts: ‘De IBA heeft het vervolmaakt tot de Parkstadroute.’ Provincie Limburg trad formeel als opdrachtgever op en droeg 12,6 miljoen bij aan de hele projectbegroting van 26,6 miljoen euro. De gemeenten betaalden samen 9 miljoen, de IBA 3,4 miljoen en Stadsregio Parkstad Limburg 1,6 miljoen. Goed beheer is essentieel om de route en vooral de landschappelijke kwaliteit in stand te houden. Daarvoor zijn volgens Geurts harde afspraken in de maak.
De Parkstadroute is een 4,5 meter brede asfaltstrook, maar loopt deels over bestaande wegen zoals bij Kasteel Erenstein in Kerkrade. Beeld Visit Zuid-Limburg - Sanne Creuëls Photography
Ondernemers in de hoofdrol
Goed beheer alleen is niet genoeg, gezien de brede economische en maatschappelijke doelstellingen die met de Parkstadroute worden nagestreefd. De opening van de Parkstadroute markeert daarom niet het einde, maar juist het begin van een nieuwe fase waarin de route moet ‘leveren’. Aangezien de IBA in 2024 werd afgesloten, heeft de Parkstad-organisatie de verantwoordelijkheid voor marketing, communicatie en doorontwikkeling van de Parkstadroute op zich genomen. Programmamanager economie & toerisme Van der Straten: ‘De komende twee à drie jaar moeten we ervoor zorgen dat de route maximaal wordt uitgenut, voor woon-werkverkeer, toerisme, gezondheidsinitiatieven én ondernemers die de route met nieuwe initiatieven vermarkten’.
Goed beheer alleen is niet genoeg, gezien de brede economische en maatschappelijke doelstellingen die met de Parkstadroute worden nagestreefd
‘In mei 2024 hebben we de route, die toen in aanleg was, voor het eerst écht met ondernemers besproken. Toen zagen we letterlijk de ogen opengaan; het project was te weinig bekend. In april 2025, toen een deel van de route opgeleverd was, hebben we vijftig tot zestig ondernemers op de fiets gezet om de route te ervaren. Achteraf was er een meeting waarin we de hoofdvraag stelden: wat zouden jullie met de route kunnen doen?
Het is nog niet helemaal uitgekristalliseerd, maar er is wel een voedingsbodem gelegd. We organiseren drie keer per jaar toeristische ondernemersbijeenkomsten. We nodigen iedereen uit: kleine en grote ondernemers, toeristische partners, natuurorganisaties en onze VVV: Visit Zuid-Limburg. Samen bespreken we ideeën, projecten en beleid. Het maximaal verzilveren van de kansen die de Parkstadroute biedt, is daar nu een vast agendapunt, en dat lukt alleen door een goede samenwerking’.
Grensoverstijgende route
‘In het verlengde daarvan participeren we ook in samenwerkingsprojecten met Duitsland en België’, vult programma-adviseur Mirriam Schmits aan. De Parkstadroute is een hoofdader in een groter internationaal netwerk. Ze sluit aan op de Duitse Vennbahn en het Belgische Kolenspoor. Binnen het EU-samenwerkingsverband Connect to Cycle zorgen elf partners uit de Euregio Maas-Rijn ervoor de fietsbeleving verder te vergroten en daartoe ondernemers in de euregio te mobiliseren.’
Connect to Cycle is financieel een belangrijke drager voor de verdere vermarkting van de Parkstadroute. Vanuit Connect to Cycle is er 1,63 miljoen euro hiervoor beschikbaar, op basis van cofinanciering. Schmits: ‘Daarmee kunnen we in euregionaal verband het gebruik van hoofdfietsroutes stimuleren, bezoekersspreiding sturen en ondernemersprogramma’s en promotiecampagnes realiseren. Eén van de doelen is dat ondernemers nieuwe producten en diensten rond de routes gaan ontwikkelen.’ Ook is er een opdracht gegeven aan een Duits communicatiebureau om een mediacampagne net over de Duitse grens te ontwikkelen in Aken en omgeving. ‘Zo zorgen we ervoor dat zowel ondernemers als inwoners in Duitsland weten dat de Parkstadroute een attractieve beleving biedt op fietsafstand’, legt Schmits uit.
Beeld Visit Zuid-Limburg - Sanne Creuëls Photography
De Parkstadroute verbindt de vele attracties die de regio rijk is niet alleen fysiek, maar ook mentaal
Het regiobureau van Parkstad zelf gebruikt de route als drager van eigen activiteiten: evenementen, guided tours met rangers, themadagen over natuur en erfgoed. Schmits: ‘Volgend jaar wordt er voor het eerst een grote marathon challenge op de Parkstadroute georganiseerd. Dat zet de route opnieuw in de schijnwerpers, trekt nieuwe doelgroepen aan en zorgt voor een blijvend economisch effect als deze challenge een meerjarige traditie wordt.’ De Parkstadroute is niet alleen toeristisch interessant, maar ook een middel om sociaaleconomische structuren te versterken: gezondheid, recreatie en regionale identiteit. Samen met een van de sociale werkvoorzieningen in de regio zijn inmiddels rustplekken langs de route gerealiseerd, wat de makers vervult met trots over hun bijdrage aan de maatschappij.
De Parkstadroute verbindt de vele attracties die de regio rijk is niet alleen fysiek, maar ook mentaal. En is een totempaal in de meerjarige toeristische campagne ‘Dit is Parkstad’, die leunt op de vijf tijdlijnen van de regio. Van der Straten: ‘De kracht van die campagne zit niet in de financiële middelen, maar in het over en weer doorverwijzen: wie voor een dagje SnowWorld naar Parkstad komt, moet ter plekke geïnformeerd en verleid worden om te ontdekken wat de regio nog meer te bieden heeft, om misschien vaker en langer terug te komen. Duitse bezoekers uit het grensgebied komen nu al doelgericht naar Parkstad, bijvoorbeeld naar de Woonboulevard Heerlen, de grootste van de Benelux. Ook attracties als GaiaZOO in Kerkrade trekken veel Duitse bezoekers. Binnen twee uur rijden van Parkstad wonen ruim 30 miljoen mensen – een enorme potentiële markt.’
De Parkstadroute is inmiddels opgenomen in het knooppuntennetwerk. ‘Wie morgen naar Zuid-Limburg komt en een route plant, ziet de Parkstadroute in de planner verschijnen. Nu is het zaak de route verder te verankeren in de beleving van bewoners, ondernemers en bezoekers’ besluit Van der Straten. ‘De Parkstadroute is voor iedereen een attractie op zichzelf, maar ook een fantastische manier om de regio écht te ontdekken!’
