In zijn tweemaandelijkse column bespreekt Gerwin Gabry, programmadirecteur Omgevingswet bij KuiperCompagnons, actuele toepassingen van de nieuwe wetgeving. Deze column staat in ROm november, een themanummer dat geheel is gewijd aan de Ruimtelijk Economische Visie van het ministerie van EZ. ROm is het vakmagazine over ruimtelijke ontwikkeling en de fysieke leefomgeving en digitaal gratis voor ambtenaren en bestuurders-politici in dat beleidsdomein. Voor het papieren magazine berkenen we alleen portkosten op jaarlijkse basis. Voor informatie over abonnementen klik hier.
Hoe ziet de economie eruit in 2050? Zijn wij mensen dan al overgenomen door AI? Hebben we gratis energie? Hoe verplaatsen we ons? In het boek De aeroplaan van m’nheer Vliegenthert uit 1910 vliegen we in 2010 allemaal in kleine houten vliegtuigjes naar ons werk. Dat toekomstbeeld is niet helemaal uitgekomen. Toch is het nuttig ver vooruit te kijken. Wie dat doet, kan zich beter voorbereiden op nieuwe ontwikkelingen, functies slim combineren, netwerken aanleggen en ad hoc planning voorkomen. Want als we dat nalaten weten we inmiddels wat er gebeurt: crisis na crisis.
In dat licht is het goed dat er weer een Nota Ruimte is. Inmiddels is ook de Ruimtelijk Economische Visie (REV) verschenen. Die beschrijft vier grote transities die onze economie vormgeven: productiviteitsgroei, digitalisering, verduurzaming en weerbaarheid. Positief is dat de focus verschuift van arbeidsplaatsen per vierkante meter naar productiviteit per vierkante meter; realistisch gezien de enige weg bij toenemende arbeidstekorten. Ook vind ik de insteek goed om bij nieuw aan te leggen terreinen direct ruimte intensiever te bebouwen en bestaande terreinen beter te benutten.
Toch lijkt de REV vooral bedoeld om veel ruimte te claimen voor bedrijvigheid. De fundamentele vraag wat voor soort economie we wensen, blijft grotendeels onbeantwoord. En dat terwijl de verduurzaming van de economie stokt; de klimaatdoelen voor 2030 halen we niet en de grote bedrijven zijn weggelopen van de klimaattafel. We praten over de circulaire economie, maar ondertussen gaat het ene na het andere plasticrecyclebedrijf failliet en zijn de kledinginzamelstations vol.
De economie is er voor de mens en niet andersom
Gelukkig zien we in het werkveld ook hoopgevende ontwikkelingen. De verschuiving van materiële naar brede welvaart markeert een omslag in denken. Inmiddels zijn ook sommige klimaatwetenschappers ervan overtuigd dat ‘degrowth’ het klimaat niet helpt, maar de focus enkel op ‘growth’ heeft ons gebracht waar we nu zijn. De nadruk op brede welvaart betekent het besef dat de ‘zachtere’ waarden, gezondheid, leefomgeving en sociale cohesie, eigenlijk keiharde randvoorwaarden zijn voor ons bestaan. De economie is er voor de mens en niet andersom.
Een tweede hoopgevende ontwikkeling is dat veel gemeenten en regio’s zich bewust zijn van hun eigen ruimtelijk-economische identiteit en de rol van kennis daarin. Zo groeit het zelfbewustzijn langs de kennisas Dordrecht-Leiden (via Rotterdam, Delft en Den Haag) en zien we in Parkstad Limburg vruchtbare samenwerking met de universiteit van Aken. De eenzijdige fixatie op logistiek is voorbij.
De vraag ‘wat voor economie willen we?’ hangt samen met de vraag ‘wat voor soort werk willen we?’. Wat dat laatste betreft heeft Rutger Bregman een duidelijke mening: ‘Miljoenen mensen zitten vast in suffe, nutteloze of zelfs schadelijke banen. De grootste verspilling van onze tijd is de verspilling van talent’. Net als bij brede welvaart geldt hier dat succes meer is dan geld en status Een mooi uitgangspunt voor de Ruimtelijk Economische Visie 2.0, met minder luchtfietserij dan m’nheer Vliegenthert, maar hopelijk met evenveel verbeeldingskracht.
