Dat is de conclusie die het Sociaal en Cultureel Planbureau onlangs trok in een studie over diversiteit op de werkvloer. Mensen met een migratieachtergrond ervaren hun meer diverse werkomgeving helemaal niet als meer inclusief: integendeel. De spanningen nemen juist toe. Een contra-intuïtieve uitkomst, maar ook niet helemaal onverwacht. Hadden we iets dergelijks niet ook al vastgesteld bij gemengd wonen?
Verschillen in macht, cultuur en welstand
De Heilige Graal van wijkkracht en sociale cohesie werd (en wordt) vaak gezocht in gemengde wijken. Soms moeten er welstandiger bewoners komen om een breder en diverser voorzieningenniveau mogelijk te maken of anders is het de smoes voor een dubieus verheffingsideaal waarbij de nieuwe buren het voorbeeld voor de buurt zijn. En los daarvan wordt een wijk als een afspiegeling van de samenleving als wenselijker gezien dan een buurt als een arme of rijke bubbel.
Maar net als op de gemengde werkvloer lopen de spanningen in de inclusieve buurt juist op. De dagelijkse confrontatie met verschillen in macht, cultuur en welstand blijkt tegenstellingen te versterken. Voor de werkvloer kan het SCP de leidinggevenden nog een belangrijke rol geven in het bespreekbaar maken en normeren van een cultuurverandering, maar in de wijk ligt dat ingewikkelder. Daar ontbreekt nu juist die normerende instantie, en dat is maar goed ook.
Kumbaya of: ‘ Wen er maar aan.’
Inclusie is immers geen zaak van goede bedoelingen maar van emancipatie. Dat geldt op de werkvloer en in de wijk. Een evenwichtiger samenstelling van teams en buurten leidt niet vanzelf tot meer wederzijds begrip en samenwerking, maar juist tot een zelfbewuster en assertiever opstelling van de ‘nieuwkomers’ en dus tot meer klachten en confrontaties.
Het SCP hoopt dat een goed geleid proces van cultuurverandering toch meer harmonieuze verhoudingen op kantoor en in de werkplaats zal brengen en dat de toegenomen frictie tijdelijk zal zijn. Dat eerste lijkt me ijdele hoop, maar dat laatste zou best eens kunnen. Geen ‘Kumbaya’ (zoekt u die maar op) dankzij goede bedoelingen van de leiding, maar ‘wij zijn hier, wij zijn zo: wen er maar aan’. Dat is emancipatie zoals het bij de baas en in de wijk werkt. En wat mij betreft is dat beter dan opgelegde inclusie.
