Sinds vijf jaar doe ik mee aan de Adventkalender, een initiatief uit Duitsland waarbij 26 mensen cadeautjes voor elkaar maken om in december uit te pakken. Dit jaar maakte ik kleine schilderijtjes met ‘2026’ en ruimte voor persoonlijke woorden. Het gaat niet alleen om de cadeaus, maar om samenzijn, momenten van bezinning en het delen van verhalen. Bijzonder is ook dat een deel van de groep kookt voor daklozen.

Dat is geen overbodige luxe. Het aantal daklozen in Rotterdam is het afgelopen jaar sterk gestegen. In mijn wijk, het Oude Westen, is de overlast zichtbaar — vooral in de Museumstraat, een verbindingsroute tussen drukke plekken waar ook wordt gedeald. Buurtbewoners hingen protestdoeken op tegen het poepen, roken en dealen op straat. Politieacties brengen volgens hen tijdelijk rust, maar het probleem blijft.

Daarom vragen bewoners om meer politiepatrouilles in burgerkleding, met aandacht voor de vraag waarom steeds meer mensen op straat belanden. Opvanglocaties zitten vol en de groep ‘onzichtbare’ daklozen — van arbeidsmigranten tot mensen met schulden — groeit. Daklozen zijn vaak negatief in het nieuws, maar deze groep is relatief klein. Het stereotype van de dakloze als verslaafde of verwarde man doet geen recht aan de werkelijkheid: er zijn ook vrouwen, kinderen en mensen die simpelweg pech hebben gehad.

De serie Het vriendenboekje van Rijnmond laat dit goed zien. Rob van Groeningen startte vorig jaar een kerstontbijt voor daklozen, waarna hij met hen in gesprek ging. Steeds stond de mens centraal: eerst praten en vertrouwen opbouwen, voordat er iets werd vastgelegd in woord of beeld.

Toch blijft Rotterdam vasthouden aan seizoensoplossingen. De winteropvang is geopend van 1 november tot 1 maart, met extra bedden afhankelijk van het weer. Predikant Martijn van Leerdam pleitte onlangs in debatcentrum Arminius terecht voor permanente opvang. Maar de Rotterdamse wethouder Zorg, Ouderen en Jeugdzorg, Ronald Buijt, vreest een aanzuigende werking.

In 's-Hertogenbosch koppelt wethouder Pieter Paul Slikker (zorg en wonen) daklozen zonder complexe problemen direct aan tijdelijke opvang, in afwachting van een eigen woning. 

Een werkbezoek van hem aan Den Bosch zou verhelderend kunnen zijn. Daar koppelt Pieter Paul Slikker, wethouder Zorg en Wonen, daklozen zonder complexe problemen direct aan tijdelijke opvang, in afwachting van een eigen woning. Met zichtbaar succes: tweehonderd van de vijfhonderd daklozen hebben inmiddels onderdak en de opvangtijd is teruggebracht van dertien naar minder dan drie maanden.

Ondertussen bezuinigt Den Haag op opvang en begeleiding. Ook de vier grote steden kregen dit jaar minder budget. Gelukkig heeft de gemeente Rotterdam recent extra geld beschikbaar gesteld voor opvangplekken en zorg, waardoor zo’n zeventig mensen verder geholpen kunnen worden. Daarnaast wordt landelijk extra geïnvesteerd in opvang voor dakloze EU-burgers.

Beschouwen we de dakloze nog als medemens die simpelweg minder geluk had dan wij?

Maar los van beleid gaat het ook om ons eigen handelen. Beschouwen we de dakloze nog als medemens die simpelweg minder geluk had dan wij? Nu het jaar ten einde loopt, is dit een goed moment voor een (extra) donatie aan het Leger des Heils — maar minstens zo belangrijk is het maken van echt contact. Een kort gesprek, een broodje of wat fruit geven kan al verschil maken.

Zelf spreek ik regelmatig Weronica, een Bulgaarse vrouw die ooit dakloos was en nu een opvangplek heeft. Ze beheerst het Nederlands beperkt, maar haar glimlach bij een menselijk gesprek of het verkopen van haar straatkrant zegt genoeg. Daklozen uit de weg gaan helpt niemand; luisteren en zien wie ze zijn wél.

Het recente debat in Arminius is op 20 december terug te zien op TV Rijnmond.