Dit artikel staat in ROm november 2025, een themanummer dat geheel is gewijd aan de Ruimtelijk Economische Visie van het ministerie van EZ. ROm is het vakmagazine over ruimtelijke ontwikkeling en de fysieke leefomgeving en digitaal gratis voor ambtenaren en bestuurders-politici in dat beleidsdomein. Voor het papieren magazine berkenen we alleen portkosten op jaarlijkse basis. Voor informatie over abonnementen klik hier.

Een eeuw lang werd het gebied aan de zuidkant van station Zwolle gedomineerd door spoorinfra, werkplaatsen, opslag en kantoren. Tegenwoordig ontwikkelt het zich tot een broedplaats voor mkb-innovatie, regionale maakindustrie en kennisontwikkeling. Met deze gebiedsontwikkeling versterkt Zwolle haar functie als economische motor van de regio, binnen het bredere NOVEX-gebied waarin woningbouw, werkgelegenheid en klimaatadaptatie elkaar versterken.

In het Spoorkwartier, direct grenzend aan het station, wordt tot 2035 gebouwd aan een gemengd stedelijk gebied. In december 2024 werd het bestemmingsplan vastgesteld, waarmee de basis is gelegd voor circa 1.300 woningen en ruim 26.000 m² aan voorzieningen, kantoren en ruimte voor creatieve makers en culturele bedrijvigheid. ‘Dit wordt het innovatiedistrict van de regio’, zei wethouder Gerdien Rots eerder op Stadszaken. ‘Samen met onderwijsinstellingen zoals Windesheim, CIBAP en ArTEZ ontwikkelen we een gebied waarin onderwijs, onderzoek, ondernemerschap en wonen samenkomen.’ Hiermee wil de gemeente jonge professionals en innovatieve bedrijven aantrekken. ‘Veel bedrijven in de regio zoeken naar talent en door deze ontwikkeling maken we het aantrekkelijker voor afgestudeerden om in Zwolle te blijven wonen en werken’, stelt Rots. Ze voegt daaraan toe dat het de regionale maakeconomie stimuleert, ‘vooral door lokale mkb- en familiebedrijven kansen te bieden voor groei en innovatie’.

Ruimte voor mkb en creatieven

Een belangrijk uitgangspunt in het ontwikkeltraject is het benutten van bestaande kwaliteiten. De monumentale Wärtsilä-hal, waar vroeger scheeps- en dieselmotoren werden gebouwd, vormt straks het kloppend hart van het gebied. De locatie wordt getransformeerd tot een multifunctionele plek voor creatieve makers, onderwijsinstellingen en start-ups. Tot die tijd wordt het gebruikt voor sport. Tegelijk investeert de gemeente in culturele functies door de aankoop van een oude NS-loods. ‘Wat daar precies inkomt? Dat is op dit moment nog niet bekend’, aldus Rots. ‘Maar het culturele aanbod wordt daarmee wel versterkt.’

De programmatische mix sluit aan bij de behoefte van regionale ondernemers aan flexibele, kleinschalige werkruimten en ontmoetingsplekken. Het wordt nadrukkelijk geen kantorenwijk, zegt de gemeente, die stuurt op functiemenging, verblijfskwaliteit en een levendige openbare ruimte.

De Passerelle voor voetgangers, feestelijk geopend in september 2025, verbindt het historische centrum van Zwolle met het nieuwe Spoorkwartier. Beeld: Gemeente Zwolle

Gemeente zonder grond, maar met regie

Hoewel Zwolle in het gebied nauwelijks grond bezit, kiest de gemeente bewust voor een actieve regierol. Ontwikkelingen worden alleen toegestaan als deze passen binnen de vastgestelde visie. ‘Alleen wie zich aan de gezamenlijke visie houdt, mag ontwikkelen. Dit zorgt voor samenhang en voorkomt versnippering’, zegt Rots. De visie is in co-creatie tot stand gekomen met ontwikkelaars, maatschappelijke partijen en bewoners. De gemeente zet nadrukkelijk in op voorbeeldprojecten, waarmee de toon wordt gezet voor andere ontwikkelingen.

De Spoorzoneontwikkeling past binnen de bredere ruimtelijke strategie van Zwolle, zoals vastgelegd in het Ruimtelijk Toekomstperspectief. Planoloog Arjen Vedder licht in de podcast Ruimte Zat! toe dat de stad inzet op nabijheid: voorzieningen, wonen en werken op fietsafstand. ‘We willen dat woon- en werkfuncties nabij elkaar blijven’, zegt Vedder.

‘We kiezen ervoor om bedrijven niet weg te duwen, maar juist te integreren in het stedelijk weefsel’

Daarmee gaat Zwolle in tegen de landelijke trend van het uitplaatsen van bedrijvigheid naar de stadsrand. In plaats daarvan worden bestaande terreinen als Marslanden en Voorst herontwikkeld en geherprofileerd als havengerelateerd of mkb-georiënteerd bedrijventerrein. Alleen op locatie Hessenpoort, aan de noordrand van de stad, is nog grootschalige uitbreiding voorzien. ‘We kiezen ervoor om bedrijven niet weg te duwen, maar juist te integreren in het stedelijk weefsel’, aldus Vedder. Dat geldt dus ook voor de Spoorzone.

De Passerelle verbindt de zuidkant van het spoor, waar de grote gebiedsontwikkeling plaatsvindt, met de oude stad. Beeld Gemeente Zwolle

Spoorknooppunt als groeimotor

De strategische ligging van de Spoorzone is een troef. Zwolle is een van de belangrijkste ov-knooppunten van Nederland, met verbindingen in acht richtingen. Deze bereikbaarheid wordt verder versterkt met investeringen in de stationsomgeving, zoals een nieuw plein, een passerelle over de sporen en verbeterde fiets- en looproutes. Mobiliteit en nabijheid zijn onlosmakelijk verbonden met de economische strategie. Werklocaties in de stad blijven bereikbaar zonder extra druk op het wegennet, wat past binnen de mobiliteitstransitie waar het NOVEX-gebied op inzet.

De spoorzoneontwikkeling is onderdeel van het NOVEX-gebied Regio Zwolle, waarin 22 gemeenten samenwerken aan woningbouw, werkgelegenheid en klimaatadaptatie. Rots benadrukt de meerwaarde van die regionale afstemming: ‘Ik heb meerdere rondjes gemaakt langs de regiogemeenten om te vertellen waar we mee bezig zijn, maar ook om bij hen op te halen waar zij mee bezig zijn en om te kijken of we daar win-winsituaties uit kunnen realiseren.’ De betrokkenheid van Rijk, provincie, waterschappen en gemeenten zorgt voor gedeelde verantwoordelijkheid en een stevigere uitvoeringskracht. Dat is ook nodig, want de Spoorzoneontwikkeling is geen korte termijnproject: ‘Het is een groeimodel voor de komende decennia.’

Beluister hier de podcast Ruimte zat! Hoe maakt Zwolle ruimte voor water én wonen? Met Gerdien Rots