‘We doen alles wat nodig is om voldoende woningen te realiseren, maar dat blijkt niet genoeg. Te veel mensen staan op een wachtlijst, en die groep groeit', zegt Vreugdenhil. Nieuwbouw stuit vaak op obstakels zoals ruimte, netcongestie en stikstof.

'Als we daadwerkelijk regie willen voeren op woningbouw, moeten we serieus werk maken van het beter benutten van bestaande gebouwen. Met alleen nieuwbouw redden we het niet.’

Onder het motto ‘Morgen wonen in de gebouwen van vandaag’ zet de provincie daarom stevig in op woningdelen, splitsen, optoppen, doorstroming en transformatie. De campagne moet bijdragen aan de realisatie van 17.000 extra woningen binnen de bestaande voorraad. Ze loopt tot mei en richt zich op gemeenten, woningcorporaties, VvE’s en particulieren.

Zonder zetje gebeurt het vaak niet

De campagne is hard nodig, zegt Vreugdenhil. ‘Iedereen is het erover eens dat beter benutten belangrijk is, maar de praktijk blijkt complex. Het gebeurt niet vanzelf. Dan is ondersteuning nodig.’

De campagne komt dan ook met een zak geld. Sinds januari is er een subsidie beschikbaar van vijf miljoen euro, onder andere voor particulieren, corporaties en verenigingen van eigenaars. Daarnaast biedt Gelderland ondersteuning via een provinciaal versnellingsteam en inzet van ontwerp- en uitvoeringskracht.

‘We moeten niet alleen oproepen tot actie, maar ook daadwerkelijk helpen. We zijn al tien jaar bezig met Steengoed Benutten en investeren in complexe transformatietrajecten. Dat leverde al 7500 woningen op. Nu versterken we dat met deze gerichte campagne.’

Woonbeleid moet meebewegen

Volgens Gelderland is er veel onbenutte, potentiële woonruimte in bestaande gebouwen. Vreugdenhil wijst op het groeiende ruimtebeslag per persoon. 'Sinds de jaren zestig is de woonruimte per persoon verdrievoudigd. Dat heeft vergaande consequenties. Minder mensen per woning betekent minder draagvlak voor voorzieningen, zoals openbaar vervoer, scholen en sportverenigingen.’

Onze samenleving is in korte tijd sterk veranderd, zegt hij. ‘De vraag is of ons woonbeleid daarin voldoende heeft meebewogen. Als dat niet gebeurt, verandert er alsnog veel, maar dan zonder richting.’

Volgens de gedeputeerde is het daarom nodig om opnieuw te kijken naar de verhouding tussen ruimtegebruik en leefkwaliteit. Daarbij gaat het niet alleen om steden, maar ook om kleinere kernen te versterken. ‘We kunnen nieuwe steden bouwen, maar dan trekken mensen weg uit dorpen. Het is zinvoller om de veerkracht van bestaande kernen te versterken.’ Dat werkt volgens hem sneller dan straatjes of wijkjes erbij.

Schoonheid toevoegen

En er zijn inmiddels goede voorbeelden die tonen dat beter benutten goed mogelijk is, ook met versterking van esthetiek en ruimtelijke kwaliteit, zegt Vreugdenhil. ‘Transformatie is niet alleen een manier om woningen toe te voegen, maar ook een kans om de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren. Het kan iets waardevols teruggeven aan de buurt. Verandering hoeft niet per definitie verlies te betekenen.’

Een studentencomplex in Nijmegen is getopt. Daardoor kreeg het gebouw extra woonlagen én een aantrekkelijker uitstraling.

Hij noemt een aantal voorbeeldprojecten. ‘Een studentencomplex in Nijmegen is getopt. Daardoor kreeg het gebouw extra woonlagen én een aantrekkelijkere uitstraling. De ruimtelijke kwaliteit is daarmee toegenomen.'

'Ook bij de transformatie van een oude silo in Nijmegen zijn veertig woningen gerealiseerd, zonder dat het karakteristieke gebouw uit het stadsbeeld verdween. Zo blijft identiteit behouden én wordt het woningtekort aangepakt.’

Foto: Provincie Gelderland

Ook in Elst, waar de campagne werd afgetrapt, is een sprekend voorbeeld te vinden. In een net geplaatste hoekwoning van woningcorporatie Vivare werd de zogeheten hoekwoningaanpak getoond: een manier om in bestaande buurten drie compacte appartementen toe te voegen aan of in plaats van een bestaande hoekwoning.

Kansen benutten

Gelderland heeft volgens Vreugdenhil inmiddels ruime ervaring opgebouwd in beter benutten. ‘We weten bijvoorbeeld dat in corporatiewoningen gemiddeld 1,7 mensen wonen. Dat zegt iets over parkeerdruk en voorzieningen. En we weten inmiddels dat transformatie lastig is bij panden met meerdere eigenaren. Daar is maatwerk nodig.'

Zulke inzichten helpen wethouders bij het maken van ruimtelijke keuzes, zegt hij. De gedeputeerde wijst op een ander voordeel van beter benutten: ‘Netcongestie speelt een steeds grotere rol. Als er al een stroomaansluiting ligt, is dat een belangrijk voordeel voor het toevoegen van meer woningruimte. Het gaat niet alleen om stenen, maar ook om de draadjes.’

De campagne is bewust gelanceerd in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen, zegt hij. Hij hoopt nieuwe raadsleden en wethouders te overtuigen werk te maken van beter benutten van bestaande ruimte.

‘We willen laten zien wat er wél kan. Dit soort veranderingen komen niet vanzelf tot stand. Je hebt mensen nodig die hun nek uitsteken en initiatief durven nemen. In de gebouwen van vandaag zitten de woningen van morgen. Woningdelen en splitsen zouden de norm moeten worden.’