“Met dit stuk herneemt het Rijk de nationale regie op ruimtelijke inrichting en ordening van de fysieke leefomgeving”, formuleert de Ontwerp-Nota krachtig. Opvallend, want het is toch de insteek van de Omgevingswet dat veel meer moet mogen: van ‘nee, tenzij’ naar ‘ja, mits’.
Wie, zoals ik, wat langer meeloopt ziet dat veel beleid wordt vastgelegd met de uitgangspunten van ver daarvoor. De eerste ideeën voor de Omgevingswet ontstonden in 2011 en drie jaar later werd alles in de steigers gezet. Allemaal nog op het hoogtepunt van het liberaliseringsdenken. De wet is in 2024 ingegaan en toen was allang duidelijk dat de markt nooit het algemeen belang echt zal laten meewegen. Dat kan ook niet, want hoe zou je dat als individueel bedrijf (of persoon) nou moeten doen ten opzichte van je eigen belangen?
Overigens wil ik nu niet zeggen dat de Omgevingswet helemaal niet goed werkt. Als VVM organiseren we bijna vijftien jaar elk najaar een dag voor de Omgevingswet. Vorig jaar ging die over de eerste formele evaluatie-ervaringen. Invoering lijkt redelijk gelukt, veel systemen werken ook; maar de grote meerwaarde van maatwerk en participatie komen er zeker nog niet uit. En ook hierbij was de roep om veel meer vaste regels.
We zien dat ook bij ons jaarlijkse Relevant congres over Externe Veiligheid. Bij uitstek een grensoverschrijdend beleidsterrein en heel bepalend voor de RO-functies die je kunt toedelen. Lastig is alleen dat als er nooit iets misgaat, elke terughoudendheid hierbij voor niets is. De verleiding om dan wel heel ruimhartig ruimtelijk ‘maatwerk’ te leveren is begrijpelijkerwijs heel groot.
Nederland staat voor grote uitdagingen en RO zal daar heel bepalend bij zijn. Voldoende woningen (ook door splitsen), een klimaatneutrale samenleving met een circulaire economie, het verbeteren van de natuur en het toekomstbestendig maken van de landbouw noemt de Ontwerp-Nota. Als men dat met de nieuwe Nota Ruimte inderdaad mogelijk maakt, nou dan hoor je mij niet klagen.
Ik zou overigens niet geadviseerd hebben om die hernieuwde regierol met een minderheidskabinet op te gaan pakken.
