De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (kortweg: Afdeling) droeg de minister in april vorig jaar op om beter te motiveren of aan de eisen voor extern salderen van stikstof werd voldaan (Minister I&W moet extern salderen bij tracébesluit A27/A12 Ring Utrecht beter motiveren). Bij dat salderen werd de stikstoftoename van het wegproject weggestreept tegen een stikstofafname vanwege het stoppen van enkele agrarische bedrijven. Een van de voorwaarden die daarbij gelden, is het additionaliteitsvereiste.
Actuele natuurdoelanalyses niet meegenomen
Het wegproject heeft negatieve gevolgen voor vijf Natura 2000-gebieden rond de Ring Utrecht: Veluwe, Binnenveld, Oostelijke Vechtplassen, Naardermeer en Nieuwkoopse Plassen & De Haeck. Het merendeel van deze Natura 2000-gebieden is overbelast met stikstof. De minister moest onderbouwen dat de stikstofafname van de gestopte agrarische bedrijven niet nodig is om dreigende verslechtering van de natuur in deze gebieden te voorkomen.
Het natuurbeschermingsrecht eist dat daarbij voortdurend wordt gekeken of de maatregelen om de hoeveelheid stikstof in deze gebieden te verminderen nog voldoen of dat meer of andere maatregelen nodig zijn. De minister had daarom in zijn herstelbesluit uit moeten gaan van de meest recente informatie over de staat van de natuur in deze natuurgebieden. Die informatie staat in de natuurdoelanalyses en de adviezen daarover van de Ecologische Autoriteit. De minister heeft deze analyses en adviezen niet meegenomen in zijn herstelbesluit, maar dat had hij wel moeten doen. Uit deze analyses blijkt namelijk dat de staat van de natuur in deze gebieden onvoldoende is. Daarom kan de minister nu niet stellen dat de gewenste stikstofdaling met alleen de bestaande maatregelen kan worden bereikt en dat niet ook de stikstofafname van de gestopte agrarische bedrijven nodig is.
Voor minister geldt méér dan een vergewisplicht
De minister voerde aan dat hij kon volstaan met nagaan of de bevoegde provincies de stikstofafname van deze bedrijven nodig vinden voor de Natura 2000-gebieden (de zogeheten vergewisplicht). Daar gaat de Afdeling niet in mee. Een minister heeft, anders dan een gemeenteraad, namelijk wel bevoegdheden om invloed uit te oefenen op de staat van de natuur in Natura 2000-gebieden.
Nu niet aan het additionaliteitsvereiste wordt voldaan, mocht de minister geen gebruik maken van extern salderen om het wegproject mogelijk te maken. Maar extern salderen was niet de enige mogelijkheid. De Afdeling had de minister al in de tussenuitspraak erop gewezen dat hij in plaats van extern salderen in het herstelbesluit ook kon kiezen voor extra compenserende maatregelen om het verlies aan natuur(kwaliteit) te compenseren. Daar heeft de minister nu geen gebruik van gemaakt.
Verbreding A12, A27 en A28 van de baan
Nu de gebreken in het tracébesluit niet hersteld zijn heeft de Afdeling het tracébesluit 2020 en de gewijzigde tracébesluiten uit 2022 en 2025 vernietigd. Daarmee is de verbreding van de rijkswegen A12, A27 en A28 zoals de minister voor ogen had met dit tracébesluit, van de baan.
De uitspraak van de rechter volgt niet lang na de aangenomen Tweede Kamermotie (27 januari 2026) van GroenLinks–PvdA-Kamerlid Habtamu de Hoop waarin het vorige kabinet werd verzocht het plan voor de verbreding van de A27 bij Amelisweerd in te trekken (zie ook: A27 Amelisweerd: Tweede Kamer zorgt voor doorbraak in decennialange patstelling). Kabinet-Jetten heeft in het regeerakkoord aangegeven een andere optie te zoeken om de doorstroming bij Utrecht te verbeteren: in ieder geval binnen de bestaande snelwegbak bij Amelisweerd en bij voorkeur binnen het bestaande tracébesluit. Dat laatste is nu van de baan. 'Een overwinning voor Utrecht en omgeving', reageert GroenLinks-PvdA-Kamerlid Habtamu de Hoop op Bluesky. 'De Kamer veegde de verbreding van de A27 al van tafel en nu doet de rechter hetzelfde', aldus De Hoop.
Minister Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat noemt het in een reactie 'teleurstellend'. 'Dit is slecht nieuws voor de bereikbaarheid, woningbouw en economie.' Hij stelt dat de verbreding van de tunnelbak, waar de afgelopen jaren zoveel verzet tegen was, 'slechts een klein onderdeel' van het hele project is. 'Voor weggebruikers betekent dit ook dat we maatregelen gericht op het verminderen van files en sluipverkeer in de regio, en de verkeersveiligheid niet kunnen uitvoeren.' De VVD-minister zegt te onderzoeken hoe achterstallig onderhoud, dat ook onderdeel van het project was, toch kan doorgaan. 'We gaan in overleg met de regio over het vervolg.'
