Afgelopen week verscheen in De Groene Amsterdammer een schokkend artikel over dak- en thuislozen die alleen na tussenkomst van advocaten een dak boven hun hoofd weten te regelen. Gemeenten geven hen geen plek in de opvang, omdat de hulpvrager in hun ogen zichzelf best nog kan redden en ‘verwijtbaar dakloos’ is. Ze hebben bijvoorbeeld een gezin gesticht terwijl ze nog geen onderkomen voor zichzelf en de baby hadden geregeld.

Twee- tot driemaal zoveel daklozen als gedacht

Die hardvochtige opstelling heeft alles te maken met de achterblijvende opvang. Het aantal bedden houdt de snelle groei van het aantal daklozen niet bij. Terwijl het CBS vorig jaar al sprak over 33.000 dak- en thuislozen – een verdubbeling in de afgelopen vijftien jaar - bleek uit een fijnmazigere telling van andere onderzoekers dat dit aantal minstens twee tot drie keer zo hoog ligt. Dakloosheid komt ook niet langer alleen voor in de grote steden, maar zelfs in plaatsen als Ede, Den Helder of Urk slapen er mensen - waaronder gezinnen met kinderen - op straat.

Gebagatelliseerd of genegeerd

Veel gemeenten hebben het probleem jarenlang gebagatelliseerd of genegeerd. Daklozen kwamen volgens hen niet voor in hun stad of dorp. Sommige ambtenaren gaven volgens de Groene Amsterdammer dakloze burgers zelfs een treinkaartje om elders maar naar onderdak te zoeken. Maar tegenwoordig kan een echtscheiding, een gewelddadige partner of een uit de hand gelopen schuldenprobleem al voldoende zijn om na korte tijd op straat te staan. Voor arbeidsmigranten die hun baan en daarmee ook hun onderkomen verliezen, ziet het er nog beroerder uit. Zij mogen vrijwel nooit de Nederlandse opvang in. Het vertrouwde beeld van de junk of clochard is al lang achterhaald maar voor politici maakt dat weinig uit. Met extra opvangbedden zul je geen stemmen winnen.

Housing First

Zijn er dan nergens initiatieven om deze kwetsbare groep te helpen? Jawel. Verschillende gemeenten experimenteren met Housing First, een programma waarin daklozen eerst aan een huis worden geholpen om pas daarna met hun andere problemen te worden geholpen. Het concept stamt uit het buitenland waar goede ervaringen met de aanpak zijn opgedaan. Zo daalde in Finland tussen 2008 en 2024 het aantal daklozen met zeventig procent. Ook de eerste resultaten in Nederland lijken bemoedigend, al is de groep die wordt geholpen klein en komt niet iedereen in aanmerking voor het programma. Bovendien stellen gemeenten nog te veel voorwaarden aan daklozen om voor het programma in aanmerking te komen. Het is wel een eerste stap om dakloosheid te verminderen, naast het uitbreiden van de opvangmogelijkheden. Het kan toch niet zo zijn dat in een rijk land als Nederland de kwetsbaarste groepen in de steek worden gelaten door een halsstarrige overheid. Dat is pas verwijtbaar gedrag.