Het zal je als dorp maar gebeuren. Je hebt al een logistiek park, plus zeehaven- en industriegebied naast de deur én ligt aan een kruispunt van water- en autowegen, cruciale verbindingen tussen de Rotterdamse en Antwerpse haven, het achterland en de Noordzee. Juist die geografische en economische omstandigheden maken jouw directe leefomgeving geschikt voor nog meer energie- en industrie-infrastructuur. Want Powerport regio Moerdijk – het gebied vanaf haven- en industriegebied Moerdijk tot aan Geertruidenberg met de Amercentrale – is aangewezen als strategische locatie voor de uitbreiding van energie- en industrie-infrastructuur. Voor de versterking en verduurzaming van het nationale energiesysteem moeten er nieuwe hoogspannings- en converterstations komen voor de voeding van het stroomnet met windenergie van zee. Ook is hier de zogenaamde Delta Rhine Corridor gepland, een ondergrondse buisleidingenstraat voor waterstof- en CO2-transport tussen Rotterdam en Duitsland. Voor de verduurzaming van de industrie en om ruimte te bieden aan circulaire bedrijvigheid moet het haven- en industriegebied verder uitbreiden. Alles samen levert dat een ruimtebehoefte op van 700 hectare, waarvan 450 op het grondgebied van de gemeente Moerdijk.
Rijksregie en ontwerptafel
Het Rijk positioneert Powerport nadrukkelijk als een project van nationaal belang. Daarmee komt de regie primair te liggen bij meerdere ministeries, terwijl de concrete ruimtelijke consequenties vooral lokaal neerslaan. Om de complexe ruimtevraag integraal te benaderen en de besluitvorming te coördineren, komt er in de zomer van 2023 een Ontwerptafel Powerport Regio Moerdijk. Daaraan zitten de drie betrokken ministeries (VRO, KGG en IenW), Provincie Noord-Brabant, de gemeenten Moerdijk, Drimmelen en Geertruidenberg en Waterschap Brabantse Delta. De ontwerptafel heeft geen formele besluitbevoegdheid. De uitkomsten dienen als input voor afzonderlijke bestuurlijke trajecten bij Rijk, provincie en gemeenten. Daarmee blijft de doorwerking naar concrete besluiten gefragmenteerd. Dat blijkt uit de participatieprocedures voor de hoogspanningsstations en de nieuwe buisleidingen voor waterstof en CO2.
Ze begrijpt de urgentie, maar vindt het niet handig dat de procedures zelfstandig doorlopen
Op 6 mei 2025 geeft het gemeentebestuur in de zienswijze op de concept Notitie Reikwijdte en Detailniveau (cNRD) voor de hoog- en middenspanningstations aan zich zorgen te maken over het effect van de realisatie van de extra netcapaciteit op de leefbaarheid en de brede welvaart in het gebied. Ze begrijpt de urgentie maar vindt het niet handig dat de procedures zelfstandig doorlopen, los van wat er aan de ontwerptafel Powerport wordt afgesproken. Bovendien blijkt in de cNRD sprake van een groter ruimtebeslag en deels andere zoeklocaties dan eerder aangegeven voor de stations, veiligheidszones en landschappelijke inpassing. Bovendien zijn uitbreiding van de netcapaciteit op de aangegeven locaties in strijd met het staande ruimtelijke beleid zoals vastgelegd in de Omgevingsvisie Moerdijk 2024.
Enkele maanden later, eind september 2025, reageert het gemeentebestuur van Moerdijk verbolgen op het feit dat in de stukken die ter inzage zijn gelegd voor het participatietraject van het westelijk deel van de Delta Rhine Corridor (DRC) geen enkele verwijzing staat naar de bestuurlijke afspraken die hierover zijn gemaakt aan de ontwerptafel. Citaat: ‘Het beoogde tracé van de DRC ligt over een afstand van ongeveer 20 kilometer in het Powerport-gebied. Het tracé doorkruist bovendien één van de door ons samen vastgestelde mogelijke uitbreidingsrichtingen van het haven- en industrieterrein Moerdijk.’ Het gemeentebestuur noemt het ‘onacceptabel’ dat het voor haar als partner in de besluitvorming nergens duidelijk wordt hoe afspraken in de besluitvorming worden doorgevoerd.
Afweging
In zowel het college van B&W als in de gemeenteraad van Moerdijk is daarmee irritatie ontstaan over de schijnbaar gescheiden werkelijkheid waarin de departementen werken met hun eigen urgentie, beleid en vergunningstrajecten. De parallelle sporen van die vergunningstrajecten naast de ruimtelijke procedures van gemeente en provincie versterken het gevoel van gebrek aan samenhang en maken het lastig om perspectief te bieden op een integraal eindbeeld. Dit helpt zeker niet in het uiterst delicate besluitvormingsproces over de uitbreidingsrichting van het haven- en industriegebied. In haar reactie op de planvorming voor de hoog- en middenspanningsstations laat het gemeentebestuur weten dat de versnipperde aanpak in de communicatie- en participatie ‘niet alleen onoverzichtelijk is, maar ook leidt tot participatie-moeheid.’
Het gemeentebestuur roept op om de diverse rijksprojecten die in Moerdijk spelen te bundelen met de gemeentelijke en provinciale omgevingswetprocedures in één kaartbeeld en één verhaal, en dat ook steeds actueel te houden, ‘zodat onze inwoners zicht kunnen houden op het geheel’, schrijft Gemeente Moerdijk vorig jaar december. Écht integraal werkend dus.
Het gemeentebestuur pleit ervoor om de omgevingscommunicatie te laten lopen via de communicatiemiddelen van de betrokken gemeenten, zoals lokale websites of gemeentepagina’s in lokale nieuwsbladen.
Besluitvorming
Moerdijk staat van begin af aan op het standpunt dat de infrastructurele ingrepen en uitbreiding van haven en industrie moeten aansluiten bij de lokale en regionale visie op de toekomst. In de verkenningen zijn meerdere uitbreidingsrichtingen onderzocht. In alle varianten die op tafel lagen, kwam dorp Moerdijk altijd in beeld als plek met de grootste negatieve impact, geeft Hadewych den Ridder aan. Ze is fractievoorzitter van Moerdijk Lokaal, de grootste fractie in de raad. Concentratie van de impact op één locatie werd gezien als bestuurlijk beter beheersbaar dan verspreiding over meerdere dorpen. ‘We moesten een keuze maken, vooral om de onzekerheid bij de bewoners weg te nemen. De opgave gaat niet weg,’ legt ze uit. ‘Als je niets doet, raakt het uiteindelijk nog meer kernen. We willen het dorp niet opheffen maar bescherming van leefbaarheid is op termijn belangrijker.’
'Als je niets doet, raakt het uiteindelijk nog meer kernen'
De gemeenteraad van Moerdijk stemde op 19 november 2025 met een ruime meerderheid in met de oostelijke voorkeursrichting. Zeven fracties stemden voor, drie raadsleden van Onafhankelijk Moerdijk stemden tegen. In meerderheid koppelde de raad het mandaat expliciet aan randvoorwaarden over leefbaarheid en sociale begeleiding, en ruimhartige compensatie voor bewoners die moeten verhuizen. Het besluit werd door meerdere raadsleden omschreven als een ‘ja, met pijn in het hart’. De minst slechte van slechte keuzes en een duivels dilemma, aldus Den Ridder.
Alleen de aanwezige leden van Onafhankelijk Moerdijk stemden tegen. Fractievoorzitter Arno Fens vat samen waarom: ‘Allereerst vanwege de onomkeerbaarheid. Het afbreken van (delen van) een dorp vraagt een extreem zware maatschappelijke rechtvaardiging, die wij niet overtuigend hebben gezien.’ Hij wijst op ‘razendsnelle technologische ontwikkelingen op het gebied van energie’ waardoor er misschien straks niet zoveel ruimte nodig is. Hij wijst ook op de disbalans tussen lusten en lasten: ‘de economische voordelen van uitbreiding landen vaak regionaal of nationaal, terwijl de sociale en ruimtelijke lasten lokaal neerslaan.’ Ook zouden de alternatieven voor de oostwaartse uitbreiding niet of onvoldoende gelijkwaardig en transparant onderzocht zijn.
Mediastorm en informatieachterstand
Vooral de lokale impact van landelijke plannen en de wijze waarop door overheden met burgers wordt omgegaan, vormen de voornaamste ingrediënten van de mediastorm die losbarst na het gemeenteraadsbesluit. Landelijke en regionale media spreken over een dorp dat moet wijken voor industrie, met veel aandacht voor verlies van gemeenschap, woningwaarde en identiteit. Politiek en bestuur benadrukken in reactie daarop het nationale belang en de noodzaak van eerlijke compensatie, maar kunnen de onzekerheid niet wegnemen.
De onrust en het sentiment hebben invloed op de besluitvorming elders. Zoals Kamervragen en een debat in het parlement over de rechtvaardigheid van ruimtelijke keuzes in de energietransitie. Moerdijk wordt nationaal een symbool voor de vraag hoe ver nationale belangen mogen reiken in lokale leefomgevingen.
Powerport regio Moerdijk: er moet 700 hectare ruimte worden gevonden. Beeld: Gemeente Geertruidenberg
‘Het opheffen van Moerdijk is onbestaanbaar’, zegt Henk Vermeer (BBB), en ‘tekenend voor de minachting van de overheid naar de regio, het platteland en de mensen die er wonen.’ Geert Wilders (PVV) gaat persoonlijk naar Moerdijk: ‘Terwijl er 1.100 asielzoekers per week bijkomen, moeten 1.100 inwoners van Moerdijk opkrassen.’
De toon is gezet. Provinciale Staten van Noord-Brabant twijfelen over de voorkeursvariant. Tijdens een ‘oordeelsvormende themabijeenkomst’ over Powerport op 28 november, vier dagen voor de afgesproken datum van 1 december, waarop de gezamenlijke overheden een besluit nemen over de koers, blijkt dat de provincie er nog niet klaar voor is. Net als het Rijk.
Een definitief besluit over de voorkeursvariant wordt uitgesteld tot juni 2026. Rijk en provincie willen eerst duidelijkheid over financiering, juridische borging en compensatieregelingen, en ze willen wachten op een nieuw kabinet.
'Ik vond het schrijnend hoeveel achterstand er was in wat Statenleden wisten over dit project'
Tot teleurstelling van het Moerdijks gemeentebestuur, want dat wilde zo snel mogelijk duidelijkheid. Den Ridder, positief over hoe het college van B&W de raad en het dorp wel ‘lang en intensief hebben meegenomen via klankbordgroepen en informatieavonden’, schrok van het kennisniveau bij de Statenleden. ‘Ik vond het schrijnend hoeveel achterstand er was in wat zij wisten over dit project.’
Volgens haar leidde de maatschappelijke reuring tot paniek en uitstel, terwijl de gemeenteraad juist een zorgvuldig proces had doorlopen en ‘de kastanjes uit het vuur haalde’. Wethouder Danny Dingemans van economie en ruimtelijke ordening (VVD) drukt zich voorzichtiger uit: ‘Rijk en provincie waren nauw betrokken in de ontwerptafel. Meerdere keren is aan ons verzekerd dat de samenwerkingspartners op schema lagen voor de besluitvorming, maar gezien de uitkomst kunnen we concluderen dat we nog beter op de hoogte hadden moeten zijn van de situatie bij de partners.’
Bestuurlijke lessen
Het proces rond Powerport laat zien dat ‘integraal werken’ bestuurlijk eenvoudiger is op papier dan in de praktijk. Zonder expliciete afspraken over synchronisatie van planprocedures blijven besluiten gefaseerd en reactief. Voor bewoners vertaalt zich dat in langdurige onzekerheid, terwijl voor overheden het risico ontstaat dat vertrouwen wegvloeit nog voordat definitieve keuzes zijn gemaakt.
‘Met zoveel belangen – wonen, economie, natuur, gezondheid, veiligheid – is een integraal proces noodzakelijk, maar ook kwetsbaar’, laat Onafhankelijk Moerdijk-fractievoorzitter Arno Fens weten. Dit vraagt volgens hem om één helder verhaal, waarin keuzes, onzekerheden en dilemma’s worden benoemd. ‘Maak het visueel en concreet, wees eerlijk over wat nog openligt en wat niet. Wij vinden begrijpelijkheid voor inwoners belangrijker dan bestuurlijke snelheid.’
Collega raadslid Den Ridder verdedigt het raadsbesluit: ‘Dat was geen onzorgvuldigheid, maar een bewuste proceskeuze. De deadline richting Rijk en provincie dwong tot een principieel besluit om het vervolgproces überhaupt mogelijk te maken.’ Volgens haar kun je pas plannen maken voor herhuisvesting, compensatie en begeleiding nadat duidelijk is dat een scenario reëel wordt. ‘Met wie moet je anders praten?’
Allebei zijn ze het eens over hoe te reageren op de mediastorm. Koel blijven, geeft Fens aan. ‘Bewaar de rust en de consistentie, ook als emoties oplopen. Beweeg niet mee met de waan van de dag, maar houd vast aan inhoudelijke principes. Blijf transparant, juist als het spannend wordt. En geef ruimte aan emoties van inwoners, zonder die weg te zetten als weerstand.’
Wethouder Dingemans is het daarmee eens: ‘Zoals met ieder complex onderwerp: transparant zijn en keer op keer het genuanceerde verhaal zo eenvoudig mogelijk blijven uitleggen aan inwoners en journalisten, via alle beschikbare kanalen.’
'Beweeg niet mee met de waan van de dag, maar houd vast aan inhoudelijke principes'
Alsof ze samen in een debriefing hebben gezeten, benadrukt ook raadslid Den Ridder het belang van blijvend uitleggen en duiden, aan bewoners, media en andere bestuurslagen. ‘Iedereen aan wie ik het rustig heb uitgelegd, begreep waarom we deze keuze hebben gemaakt.’ Tegelijkertijd erkent zij de emotionele impact die niet volledig te compenseren is. ‘Financiële schade kun je vergoeden, maar roots afnemen niet.’ Juist daarom pleit zij voor menswaardige maatwerk begeleiding en het vermijden van eindeloze onzekerheid. ‘Ik wil niet nóg een generatie in deze onzekerheid laten zitten.’
Moerdijk maakt een ruk naar rechts
De uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart maakt duidelijk dat het spel politiek gezien weer op de wagen is in Moerdijk. De VVD, de partij van wethouder Dingemans, is als grootste uit de bus gekomen, gevolgd door Forum voor Democratie, Onafhankelijk Moerdijk, Moerdijk Vooruit, allemaal partijen die de verkiezingen zijn ingegaan met de belofte om dorp Moerdijk te behouden. Moerdijk Lokaal leverde flink in. De VVD mag dan wel de lead hebben in de coalitieonderhandelingen, maar die zullen voor Dingemans cs niet makkelijk zijn gezien de versnippering in de raad en de verkiezingsbeloften van de andere drie winnaars.
Voorlopige uitslag:
17,1% VVD 4 (zetels)
FVD 14% (4 zetels)
13,6% OM (3 zetels)
11,6% Moerdijk Vooruit (3 zetels)
11,5% CDA (3 zetels)
10,8% Moerdijk Lokaal 10,8% (3 zetels)
7,8% GroenLinks-PvdA 7,8 procent (2 zetels)
4,9% D66 (1 zetel)
4,8% BBM/BBB (1 zetel)
3,8% CU (1 zetel)
