‘Bij regie horen instrumenten waarmee je ook regie kunt voeren’, zegt ze op de Dag van de Ruimtelijke Ordening tegen ROmagazine. Met de wet legt het kabinet vast wat er wordt gebouwd, voor wie en waar.
‘Dit is echt een wet van drie ministers’, zegt ze, verwijzend naar haar voorgangers De Jonge en Keijzer die veel hebben bijgedragen aan de wet. ‘Ik stuurde gisteren nog een appje naar Hugo, die de wet is gestart, en hij antwoordde: “Een wet om te zoenen!”’
Een wet om te zoenen!
Een belangrijk onderdeel is de regionale verdeling van betaalbare nieuwbouw. ‘Dat betekent dat vanaf 1 juli alle gemeentes dezelfde richtlijn meekrijgen. Binnen hun woningbouwregio moeten ze twee derde betaalbaar bouwen en daarvan 30 procent sociale huur.’
‘Daar krijgen ze een half jaar de tijd voor. Dus 2 januari volgend jaar weten we waar het gelukt is om daar zelf uit te komen’, aldus de minister. ‘Voor de plekken waar het dan nog niet gelukt is, vraag ik de provincie om mee te kijken. En als dat uiteindelijk ook niet lukt, zal het bij mij uitkomen.’
Regionale verdeling
Zij wil dat overheden en medeoverheden laten zien dat zij die verdeling samen kunnen organiseren. Als voorbeeld noemt zij de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen, waar 17 gemeenten volgens haar al laten zien dat regionale afstemming mogelijk is. ‘De burgemeester zei me: wij gaan hier met elkaar uitkomen, wij gaan u hier niet voor nodig hebben.’
‘Tegelijkertijd zien we ook dat er plekken zijn in Nederland die nu in hun verordening, dus vooruitlopend op de wet, hogere percentages hebben staan. Die zullen dat moeten gaan bijstellen of in de regio moeten gaan uitonderhandelen’, aldus de minister. Ze wijst daarbij naar de grote steden.
‘Je kunt wel zeggen: ik wil veel meer sociale huurwoningen, omdat mijn populatie dat nodig heeft. Maar als niemand ze wil bouwen omdat het financieel niet haalbaar is, duurt het alleen maar langer voordat die huizen er komen. We moeten ervoor zorgen dat er daadwerkelijk een schop in de grond gaat.’
Dinsdag nam de Eerste Kamer de wet aan. GroenLinks-PvdA, Volt, ChristenUnie, CDA, SGP, D66, VVD, JA21, BBB, Fractie-Van de Sanden, OPNL, Fractie-Walenkamp en Fractie-Van Gasteren stemden voor. FVD, SP, PvdD, PVV, Fractie-Visseren-Hamakers en Fractie-Beukering stemden tegen. 50PLUS was afwezig.
Opvallend is dat GroenLinks-PvdA, D66 en Volt vorig jaar juli in de Tweede Kamer nog tegenstemden, maar het voorstel nu in de senaat steunen. FVD en PVV deden het omgekeerde. Na de behandeling in de Tweede Kamer is het voorstel via een novelle aangepast, waarmee drie amendementen zijn teruggedraaid.
De Wet versterking regie volkshuisvesting gaat op 1 juli in. Gemeenten moeten op 1 januari afspraken hebben gemaakt in de woningbouwregio's en een half jaar later een volkshuisvestingsprogramma klaar hebben liggen.
Dat vraagt volgens haar ook iets van marktpartijen, corporaties en bouwers. ‘Je kunt de private sector heel blij maken, maar dan heb je de corporaties ongelukkig’, zegt de minister. ‘En die zijn randvoorwaardelijk voor het bouwen van de private sector.’
Corporaties willen ook graag bouwen, maar lopen tegen hun financiële ruimte aan. ‘Ik ben het met de corporaties eens dat het echt heel moeilijk is om de aantallen te halen met hoe het nu is ingeregeld’, erkent de minister.
‘Daar doen we twee dingen voor. Enerzijds stellen we een commissie in, zoals al was afgesproken, om naar de langjarige duurzaamheid van woningcorporaties te kijken.’
‘Er zijn heel rijke corporaties en er zijn armere corporaties. De vraag is dus hoe dat solidariteitsfonds precies werkt en of daar nog iets uit te halen is. Het tweede wat ik corporaties vraag, is om volledig in te zetten op inkomensafhankelijke huur.’
‘Tegelijkertijd zijn er ook nog fiscale vragen.’ Die spelen volgens de minister zowel bij particuliere partijen als bij woningcorporaties. ‘Daar gaan we goed het gesprek over voeren’, zegt zij. Het gaat daarbij om de verhouding tussen maatregelen en om de vraag wat er nodig is.
Uitvoering gemeenten
Voor gemeenten begint de wet bij het vastleggen van de opgave in een volkshuisvestingsprogramma. ‘Ik vind het belangrijk dat de gemeente de regie houdt, als het over de wet regie gaat.’ Sommige gemeenten zijn daar volgens de minister al bijna klaar mee. Andere moeten nog beginnen.
Ik vind het belangrijk dat de gemeente de regie houdt, als het over de wet regie gaat.
Het uitgangspunt is dat gemeenten eerst hun volkshuisvestingsopgave scherp in beeld brengen. ‘Als ze daarin vastlopen, dan gaan we ze daarin ondersteunen.’ Dat is ook het advies van experts. Bij capaciteitsproblemen wil het Rijk helpen, zegt de minister tegen ROmagazine.
Volgens de minister is samenwerking nodig om het hele woondomein vooruit te helpen. ‘Ik streef ernaar dat wat we doen met de euro’s die we hebben, iedereen optilt’, zegt ze. ‘Zodat we een gezamenlijk perspectief hebben op het beter maken.’
‘Het lukt niet als één iemand voor de acht gaat en het oké vindt dat de ander een vier heeft’, zegt zij. ‘Dan heb je gemiddeld een zes, maar je laat iemand achter.’ Uiteindelijk moet dit in de gemeenten en de woningbouwregio’s worden afgestemd. ‘Ik zou de wet succesvol vinden als ik niet nodig ben.’
