Gelderland zet een belangrijke stap in de zoektocht naar een uitweg uit de stikstofcrisis. In een voorstel voor de wijziging van de Omgevingsverordening introduceert de provincie een nieuw stikstofreductiegebied rond kwetsbare Natura 2000-gebieden. Doel is de stikstofuitstoot lokaal terug te dringen, natuurherstel mogelijk te maken én uiteindelijk weer ruimte te creëren voor vergunningverlening aan woningbouw, infrastructuur en bedrijven.
De provincie erkent daarmee expliciet wat inmiddels in vrijwel heel Nederland speelt: zolang de stikstofbelasting onvoldoende afneemt, kunnen nauwelijks nieuwe natuurvergunningen worden verleend. Volgens Gelderland is een gebiedsgerichte reductie daarom onvermijdelijk als economische ontwikkeling weer op gang moet komen.
Stroken van 500 meter rond kwetsbare natuur
De kern van het voorstel is de aanwijzing van een stikstofreductiegebied rond de stikstofgevoelige habitats van de Veluwe, de Landgoederen Brummen en voorlopig ook twee Natura 2000-gebieden bij Winterswijk. Rond deze natuurgebieden komen stroken van maximaal 500 meter waar aanvullende regels gaan gelden voor bedrijven. Voor Winterswijk volgt begin 2027 een definitief besluit, afhankelijk van de uitkomsten van het lopende gebiedsproces.
De provincie noemt dit het strokenbeleid: een gerichte aanpak waarbij juist de grootste lokale bronnen van stikstofdepositie worden aangepakt.
Ecoduct bij Hulshorst op de Veluwe. Foto GM-iStock.com
Minder uitstoot van bedrijven
Voor bedrijven binnen deze zones – zowel agrarische als niet-agrarische – worden nieuwe eisen voorgesteld om de stikstofemissie terug te dringen. Daarbij gaat het onder meer om:
- beperking van het gasverbruik;
- strengere eisen aan stookinstallaties;
- schonere mobiele werktuigen;
- vermindering van kunstmestgebruik;
- versnelling van de modernisering van veestallen.
Opvallend is dat Gelderland deze verplichtingen nadrukkelijk combineert met financiële en praktische ondersteuning. De provincie wil bedrijven helpen om aan de nieuwe eisen te voldoen en presenteert daarvoor aparte ondersteuningsregelingen en impactanalyses.
Bouwsector krijgt vooral perspectief
Voor woningbouw en infrastructuur betekenen de maatregelen niet dat projecten direct weer kunnen starten. De provincie benadrukt juist dat de reductiemaatregelen eerst moeten leiden tot daadwerkelijk natuurherstel en een afname van de stikstofbelasting. Pas daarna ontstaat er weer meer juridische ruimte voor vergunningverlening.
Daarmee kiest Gelderland voor een andere benadering dan tijdelijke noodmaatregelen of projectgerichte uitzonderingen. De provincie probeert de structurele oorzaak van de vergunningencrisis aan te pakken, zodat vergunningverlening op termijn weer mogelijk wordt. Voor ontwikkelaars en gemeenten biedt dat vooral perspectief op langere termijn. De provincie noemt woningbouw, infrastructuur en bedrijfsontwikkeling expliciet als sectoren die uiteindelijk moeten profiteren van de stikstofreductie.
Natuurherstel en economische ontwikkeling niet langer als tegengestelde belangen, maar als voorwaarden voor elkaar
Tegelijkertijd houdt Gelderland nadrukkelijk een slag om de arm. De provincie verwacht dat het kabinet eind juni met nieuw landelijk stikstofbeleid komt en kondigt aan de eigen regels indien nodig daarop aan te passen. Ook worden deze zomer nog aanvullende juridische adviezen verwacht over de houdbaarheid van de provinciale aanpak. Dat maakt de Gelderse voorstellen interessant als mogelijke voorloper van landelijke regelgeving, maar nog niet als definitief eindbeeld.
Meer wijzigingen in de Omgevingsverordening
Naast de stikstofaanpak bevat de gewijzigde Omgevingsverordening een breed pakket aan nieuwe regels voor de fysieke leefomgeving. Zo introduceert Gelderland onder meer:
- een afstandsnorm van tweemaal de tiphoogte voor nieuwe windturbines, zolang het Rijk geen landelijke norm vaststelt;
- regionale afspraken om woningbouw voorrang te geven bij netcongestie;
- nieuwe regels voor netbewuste woningbouw, waarbij gemeenten rekening moeten houden met de beschikbare capaciteit op het elektriciteitsnet;
- extra eisen voor klimaatadaptatie in omgevingsplannen, waaronder aandacht voor natuurbranden en bodemdaling;
- betere bescherming van milieuruimte op bedrijventerreinen;
- actualisatie van regels voor woningbouwregio's en werklocaties.
Brede betekenis
De Gelderse voorstellen laten zien hoe provincies steeds vaker zelf proberen de vastgelopen ruimtelijke ontwikkeling weer in beweging te krijgen. Opvallend is dat natuurherstel en economische ontwikkeling niet langer als tegengestelde belangen worden gepresenteerd, maar als voorwaarden voor elkaar.
Juist daarom is de provinciale aanpak relevant in aanloop naar de landelijke stikstofmaatregelen die het kabinet later vandaag presenteert. De vraag zal zijn of Den Haag kiest voor een vergelijkbare gebiedsgerichte benadering met juridisch houdbare reductiemaatregelen, of voor een andere route om de vergunningverlening voor woningbouw, infrastructuur en bedrijven weer op gang te brengen.
