Groene kansen in wederopbouwwijken

Open karakter met groenstructuur als drager

Nederland heeft nog veel naoorlogse stadsuitbreidingen waarin het groen functioneert als stedenbouwkundige drager van de wijk. Hoge onderhoudskosten, nieuwbouwplannen en veranderde wensen van gebruikers vragen wel om een modernisering van de parken en plantsoenen. In Apeldoorn en Hengelo zoeken gemeenten en bewoners naar de juiste balans tussen vernieuwing en behoud.

Licht, lucht en ruimte. Volgens dat ideaal bouwden moderne stedenbouwkundigen na de Tweede Wereldoorlog overal in Nederland nieuwe woonwijken. Aan het openbaar groen werd veel aandacht besteed. Er kwamen niet alleen veel meer parken en plantsoenen dan in de vooroorlogse buurten, maar de groenstructuur functioneerde ook als ‘ruggengraat’ van de wijk.

Zestig jaar later zijn deze wederopbouwwijken nog altijd groene oases in de drukke steden. Bewoners waarderen het groene karakter, maar klagen over saaie grasvelden en onveilige bosjes of parken. De inrichting sluit vaak niet meer aan bij hun wensen en gemeenten hikken aan tegen hoge onderhoudskosten. Bovendien hebben gemeenten en woningcorporaties er vaak plannen voor sloop of nieuwbouw van woningen. Hoe kan de cultuurhistorisch waardevolle groenstructuur een inspiratiebron worden voor de ruimtelijke vernieuwing van de wijk?

Flexibel raamwerk
Drie jaar geleden ging landschapsarchitect Yttje Feddes in opdracht van de gemeente Amsterdam op zoek naar de groene kracht van de Westelijke Tuinsteden. In de jaren vijftig was met de bouw van deze stadsuitbreiding begonnen op basis van het beroemde Algemeen Uitbreidings Plan (AUP) van Cornelis van Eesteren. Een fijnmazig netwerk van groentypologieën, uiteenlopend van privétuin tot buurtpark, vormde er samen met een functioneel opgebouwde verkeersontsluiting de stedenbouwkundige drager voor de tuinstad.

Feddes kwam erachter dat deze samenhangende groenstructuur op veel plekken nog intact is. Het raamwerk blijkt flexibel genoeg om nieuwbouw van woningen of andere voorzieningen in zich op te nemen. ‘Zolang je het systeem van de aaneengesloten groenstructuur niet aantast, is er heel veel mogelijk zonder het tuinstadkarakter van de wijk te verliezen. Je moet dan wel weten hoe dat systeem in elkaar zit. In het geval van de Westelijke Tuinsteden zijn de doorgaande groene lijnen cruciaal, die de wijk doorkruisen en met de buitenwereld verbinden. Als je die versterkt en meer differentiatie aanbrengt in het beheer en de inrichting van de verschillende groentypologieën, geef je het stadsdeel een enorme impuls.’

Jaco Boer