Advertentie
Archief

Cultuurhistorie verankeren in de RO-praktijk

Auteur ROmagazine.nl

21 januari 2015 om 20:56, Leestijd ca. 5 minuten


Veel bestuurders zijn het er wel over eens dat het verleden een belangrijke rol kan spelen in de ontwikkeling van locaties. Maar hoe zorg je er als gemeenteambtenaar voor dat cultuurhistorie daadwerkelijk stevig in de dagelijkse RO-praktijk verankerd raakt? Muiden en Gouda hebben er elk op hun eigen manier ervaring mee.

Erfgoed en ruimte De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) werkt sinds 2012 vanuit de ‘Visie Erfgoed en Ruimte, Kiezen voor Karakter’ aan het verbinden van ruimtelijke veranderingen aan de identiteit van gebieden. De RCE zet graag haar kennis, menskracht en middelen in om de hedendaagse ruimtelijke opgaven samen met andere partijen vorm te geven. In ROmagazine doen we er dit jaar verslag van.
Met een eeuwenoude vesting en een beroemd kasteel binnen de grenzen hoef je de inwoners en ambtenaren van Muiden niet meer van het belang van hun historie te overtuigen. Het geeft het stadje met ruim zesduizend zielen een sterke identiteit en het zorgt voor extra werk en inkomsten. Toeristen en watersporters slenteren er graag door de oude straatjes en zijn geïnteresseerd in het verhaal achter de woelige geschiedenis van deze plek. Dat verleden is de afgelopen jaren volgens RO-beleidsmedewerker Christiaan van Zanten een grotere rol gaan spelen in ruimtelijke plannen. De gemeentelijke nota Cultuurhistorie en Landschap uit 2013 was daarvoor een belangrijke katalysator. ‘Bij het opstellen van een nieuw bestemmingsplan voor het landelijk gebied waren we er achter gekomen dat we geen helder overzicht van alle cultuurhistorische waarden in onze gemeente hadden. [caption id="attachment_8236" align="aligncenter" width="650"]Voorbereiding van de verlegging van de A1 en bouw aquaduct bij Muiden waardoor de vestingwerken meer ruimte krijgen. Beeld Rijkswaterstaat Voorbereiding van de verlegging van de A1 en bouw aquaduct bij Muiden waardoor de vestingwerken meer ruimte krijgen.
Beeld Rijkswaterstaat[/caption] Dat is vreemd, want we maken deel uit van zowel de Stelling van Amsterdam als de Nieuwe Hollandse Waterlinie. We hebben toen een inventarisatie gemaakt en daar beleidsregels aan verbonden. Bij het wijzigen van een bestemmingsplan of het toetsen van een nieuw initiatief pak ik die nota er nu altijd bij.’
Cultuurhistorie en ruimtelijke kwaliteit zijn onderdeel van de afdeling RO
Kaderstellende nota Van Zanten vindt het voor beleidsmakers op andere afdelingen erg nuttig dat er nu zo’n overkoepelende en kaderstellende nota ligt. Als enige ambtenaar met cultuurhistorie in zijn takenpakket kan hij niet even intensief betrokken zijn bij ieder project dat ruimtelijke consequenties heeft. Wel zit hij regelmatig aan bij overleggen van het projectteam dat aan grote externe ruimtelijke projecten werkt, zoals de omlegging van de A1 of de aanleg van de Bloemendalerpolder. ‘Als ik iets van hen wil weten, hoef ik maar een paar deuren verder te lopen.’ Hij heeft gemerkt hoe de aandacht voor cultuurhistorie in het dagelijkse werk is gegroeid. ‘Zo hebben we onlangs een ontwikkelplan voor de vestingwerken gemaakt dat veel enthousiasme heeft losgemaakt. Als wordt besloten om de A1 driehonderd meter naar het zuiden op te schuiven, wordt al snel de mogelijkheid aangegrepen om de zichtbaarheid van de vesting te vergroten. Of in een plan voor een nieuwe dorpsuitbreiding wordt met het intekenen van een nieuwe sloot de relatie met de oude wallen hersteld.” Integrale benadering Gouda is meer dan tien keer zo groot als Muiden, maar het heeft ook een historisch centrum dat door de bevolking en het stadsbestuur wordt gekoesterd. Volgens senior beleidsadviseur cultuurhistorie en ruimtelijke kwaliteit Ruud Hofman heeft die oude kern de aandacht voor cultuurhistorie zeker versterkt, al zorgt het ook voor misverstanden. ‘Niet iedereen kan het begrijpen als ik aangeef niet op voorhand tegen moderne nieuwbouw in de monumentale binnenstad te zijn. Als de schaal en vorm kloppen, heb ik er echter geen problemen mee. De stad moet niet op slot worden gezet.’ In Gouda is al jaren sprake van een integrale benadering van ruimtelijke plannen. Zo wordt Hofman voor cultuurhistorisch advies consequent bij alle ruimtelijke projecten aan tafel gevraagd, evenals collega’s van milieu, verkeer en stedenbouw. Die integraliteit is terug te vinden in de structuur van de ambtelijke organisatie. De medewerkers die zich bezig houden met cultuurhistorie en ruimtelijke kwaliteit - in totaal 4,5 fte’s inclusief de regionale omgevingsdienst - zijn in Gouda ondergebracht bij de RO-afdeling. ‘Bij andere gemeenten zitten wij als adviseurs nog vaak op de afdeling cultuur.’
‘De stad moet niet op slot worden gezet’
Wisselende invloed Dat Hofman over alle ruimtelijke plannen mee mag praten, is een belangrijke verworvenheid en logische consequentie van de integrale aanpak. Maar het betekent niet dat hij op alle projecten evenveel invloed heeft. ‘Als er sprake is van een rijksmonument, sta ik het sterkst. Cultuurhistorische waarden worden dan als harde randvoorwaarde in een plan opgenomen.’ Hij krijgt ook meer voor elkaar in plannen voor de binnenstad dan voor locaties daarbuiten. Zo blijft het in de naoorlogse wijken lastig om de handen op elkaar te krijgen voor het behoud van waardevolle gebouwen en stedenbouwkundige structuren. En in Westergouwe - Gouda’s nieuwste uitbreidingswijk - worden tot verdriet van Hofman onder invloed van oplopende kosten steeds meer karakteristieke boerderijen gesloopt. ‘Alleen een hoeve die is uitgeroepen tot Rijksmonument blijft er overeind. Maar je kunt je afvragen hoe zinvol dat is als dadelijk de context van het gebouw verdwenen is.’ Door de modernisering van het monumentenbeleid (MoMo) is de positie van cultuurhistorie over het algemeen wel sterker geworden, vindt Hofman. ‘Vroeger werden cultuurhistorische waarden geïnventariseerd en in bestemmingsplannen opgenomen, maar kwamen ze meestal terecht in de toelichting. Nu worden belangrijke zichtlijnen of waardevolle elementen op plankaarten ingetekend. Dat geeft ze in juridische zin meer status en houvast. Ik sta er als pleitbezorger van cultuurhistorisch belangen daardoor ook steviger in.’ Jaco Boer
Gerelateerde Artikelen
Link gekopieerd naar klembord