Uniforme en uitwisselbare standaarden voor alle omgevingsdocumenten
Bouwen aan het digitaal stelsel Omgevingswet

| 11 november 2015

In de Omgevingswet speelt digitalisering een wezenlijke rol. Vragen als: wat mag ik hier of waar mag dit, moeten vanaf 2018 grotendeels digitaal te beantwoorden zijn. Ook het doen van een melding of het aanvragen van een vergunning moet volledig digitaal gaan verlopen. Evenals de verwerking van een aanvraag en de publicatie van de beslissing. Om dit mogelijk te maken, wordt een digitaal stelsel opgezet. Een overzicht van de bouwblokken en de gevolgen voor overheden.

Alle omgevingsdocumenten straks digitaal raadpleegbaar via één landelijke voorziening

Met de nieuwe Omgevingswet, waarbij 26 wetten en regels gebundeld worden, kunnen burgers en bedrijven straks met één procedure, bij één loket en met één aanvraag een vergunning krijgen. Bijvoorbeeld waar het gaat om het plaatsen van een aanbouw bij de woning of om het aanvragen van een omgevingsvergunning voor een terras bij een restaurant. In de nieuwe wet zijn zes rechtsfiguren aangewezen als omgevingsdocument, instrumenten waarmee bevoegd gezag bepaalde taken voor de fysieke leefomgeving uitvoert. Het omgevingsplan is een van die omgevingsdocumenten. Hierin is het huidige bestemmingsplan opgenomen, maar ook de welstandsnota, milieuregels en delen uit de Algemene Plaatselijke Verordening.

Standaarden
Bij Algemene Maatregel van Bestuur (AmvB) worden echter nog meer omgevingsdocumenten aangewezen. Deze omgevingsdocumenten hebben de vorm van een elektronisch bestand en komen beschikbaar via een landelijke voorziening. Iedereen kan die omgevingsdocumenten dan inzien. De landelijke voorziening toont de regels of besluiten onder meer op een kaart en biedt toegang tot de erbij horende toelichting. Die voorziening vormt de kern van het nieuwe Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Alle bevoegde gezagen sluiten hier op aan. Rijk, provincies en gemeenten doen dit nu overigens ook al in het kader van de Wet ruimtelijke ordening (Wro). Zij leveren hun ruimtelijke plannen digitaal aan volgens centraal overeengekomen standaarden, die stichting Geonovum beheert.

Standaardwaarden voor structureren en uitwisselen digitale documenten

‘Belangrijk met betrekking tot de Omgevingswet is dat alles digitaal moet. Digitaal maken, digitaal uitwisselen en digitaal beschikbaar stellen’, aldus Monique van Scherpenzeel, projectleider voor de nieuwe standaarden voor omgevingsdocumenten bij Geonovum. ‘Omdat er veel verschillende producenten van omgevingsdocumenten zijn die in een landelijke voorziening bij elkaar komen, moet je afspraken maken over de manier waarop je documenten structureert en uitwisselt. Die afspraken zijn wij nu aan het ontwikkelen en leggen we vast in standaarden. De eerste stap bestaat uit het beschrijven van welke instrumenten er zijn en hoe het proces werkt. Een vergunningsaanvraag, hoe werkt dat? Het vaststellen van een omgevingsplan, hoe werkt dat? Dat is nu uitgeschreven in use cases.’

omgevingsplan-demo

In het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) komen alle de regels of besluiten op een kaart met toelichting. Beeld Geonovum

Informatiemodel
Naast het opstellen van use cases is de laatste maanden ook hard gewerkt aan het opstellen van een eerste concept informatiemodel. Een informatiemodel zet afspraken over begrippen en definities van gegevens schematisch op een rij. Het beschrijft hoe een instrument in elkaar zit en wat er digitaal moet worden vastgelegd om informatie uit te wisselen. Monique van Scherpenzeel geeft een paar voorbeelden. ‘Ik wil weten of ik op een bepaalde plek een serre mag aanbouwen of dat ik daar een vergunning voor moet aanvragen. Dan moet ik kunnen zien wat de regels zijn. En heb ik daar dan nog vragen over, dan wil ik weten bij wie ik terecht kan. Ben ik het ergens niet mee eens, dan wil ik graag weten wie het bevoegd gezag is. En ik wil weten per wanneer een bepaalde situatie van kracht is geworden. Dat zijn nou de haakjes die je in zo’n informatiemodel gaat stoppen. Wie is het bevoegd gezag, wat is de datum en wat is de tijdstempel? Hoe zit het met versiebeheer? En op welk niveau leg je iets vast: doe je dat op planniveau, of beter op objectniveau, op de locatie? Dit pluis je allemaal uit, mede aan de hand van use-cases. ‘

Afstemmen
Het informatiemodel voor de omgevingsdocumenten is niet het enige onderdeel in het nieuwe digitale stelsel van de Omgevingswet. ‘De omgevingsdocumenten moeten zelf ook worden geregistreerd in de landelijke voorziening’, aldus Van Scherpenzeel. ‘En je moet ze uitwisselen met bevoegd gezag. Ook de bekendmaking is digitaal en gekoppeld aan het omgevingsdocument. Om dit allemaal goed te regelen, werken we nauw samen met de andere partijen die een rol hebben in het digitaal stelsel. Denk aan het Kadaster, OLO (Omgevingsloket Online) en AIM (Activiteitenbesluit Internet Module). Verder zijn er nog de Informatiehuizen, de basisregistraties en de gegevenscatalogus. Gezamenlijk vormen zij een groot deel van het digitaal stelsel Omgevingswet. Tot slot moeten we de transitie niet vergeten, die de overgang beschrijft van de huidige situatie naar het nieuwe stelsel. Dat is iets waar in de praktijk nog niet veel naar wordt gekeken, maar waar je we nu al wel rekening mee moeten houden.’

Bekendmakingen

In 2016 komen er consultaties en pilots

Eén van de partijen waarmee Geonovum samenwerkt is KOOP (Kennis- en Exploitatiecentrum Officiële Overheidspublicaties), een onderdeel van het Ministerie van BZK dat zich bezighoudt met het ontwikkelen en beheren van producten voor alle niveaus binnen de overheid. Monique van Scherpenzeel: ‘Op dit moment is er een koppeling tussen de digitale Staatscourant en Ruimtelijkeplannen.nl. Bij het bestemmingsplan kan direct de bekendmaking worden geraadpleegd en andersom. Maar de manier waarop een bevoegd gezag zowel het instrument beschikbaar stelt als de bekendmaking doet, dat zou je eigenlijk fundamenteel moeten aanpakken. Binnen de gemeentelijke organisatie zijn deze werkstromen vaak gescheiden, terwijl ze eigenlijk onderdeel zijn van één proces. Daarnaast is niet alle informatie al zo slim in elkaar gezet en gestructureerd dat de informatie ook goed door anderen herbruikbaar is. In het kader van de Omgevingswet werken KOOP, Geonovum en het Kadaster hier nu samen aan.’

Implementatie
Waar nu vooral achter de schermen wordt gewerkt aan de basis van het nieuwe digitale stelsel, zal in de loop van 2016 veel meer de buitenwereld worden opgezocht en betrokken. ‘Dan is het informatiemodel zodanig voor mens en machine leesbaar dat consultaties worden gehouden. Implementatie in software komt dan dichterbij en softwareleveranciers zullen pilots uitvoeren om zich voor te bereiden op de Omgevingswet. Tijdige implementatie bij de bevoegde gezagen is belangrijk: bij inwerkingtreden van de Omgevingswet moeten alle bevoegde gezagen namelijk omgevingsdocumenten kunnen maken en uitwisselen. Dat is een heldere stip op de horizon, waar we komend jaar naartoe werken.’

Frits de Jong

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *